پیش‌بینی ذخایر آبی و تحلیل دقیق تأثیر پدیده ال‌نینو بر بارش‌های ایران

صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی، در گفتگو با خبرنگار ایسکانیوز، درباره وضعیت ذخایر آبی و تأثیر ال‌نینو توضیحاتی ارائه کرد.

وی در پاسخ به اینکه چرا با وجود پدیده قدرتمند ال‌نینو، بارش‌های کشور همچنان با عدم قطعیت بالایی مواجه است، گفت: این پدیده ال‌نینو بر روی خط استوا در اقیانوس آرام شکل می‌گیرد و کشورهایی که به این منطقه نزدیک هستند، مانند بخش‌هایی از قاره آمریکا، شرق آسیا و شمال استرالیا، تحت تأثیر مستقیم آن قرار دارند؛ به گونه‌ای که برای برخی از این کشورها خشکسالی و برای برخی دیگر ترسالی به همراه دارد. اما رابطه این پدیده با کشور ما به دلیل مسافت زیاد، غیرمستقیم است و لزوماً این‌طور نیست که هر زمان ال‌نینو باشد، ما با ترسالی مواجه شویم یا در غیاب آن خشکسالی رخ دهد.

ضیائیان با طرح این نکته که تأثیر ال‌نینو در ایران عمدتاً در فصل پاییز و به‌ویژه در آبان و نیمه اول آذر متمرکز است، اضافه کرد: همبستگی این پدیده با بارش‌های کشور ما در نهایت حدود ۶۰ درصد است؛ به این معنا که بارش سالانه حدود ۴۰ درصد و بارش پاییز حدود ۶۰ درصد تحت تأثیر آن قرار دارد. او در واکنش به این پرسش که آیا شاخص‌های اقلیمی دیگری نیز بر بارش‌ها مؤثرند، اظهار کرد: شاخص‌های زیادی بر اقلیم کشور ما اثر می‌گذارند که اغلب تأثیر غیرمستقیم دارند، اما برآیند تمام این شاخص‌هاست که آب و هوای ما را می‌سازد. به عبارت دیگر آن غولی که از ال‌نینو ساخته‌اند چندان قابل اعتنا نیست.

وی افزود: شاخص‌هایی نظیر دور پیوند NAO، دور پیوند AO که در اقیانوس اطلس و قطب رخ می‌دهند و همچنین شاخص دوقطبی اقیانوس هند که بسیار مؤثر است، در کنار شاخص بسیار موثر MJO که تأثیری مستقیم بر کشور ما دارد، همگی در برآیند نهایی آب و هوای کشور نقش دارند. ضیائیان در خصوص اینکه بارش‌های پاییز امسال فراتر از نرمال و متمرکز بر زاگرس و دامنه‌های البرز خواهد بود، گفت: در مهرماه، به‌جز استان‌های ساحلی دریای خزر، در اکثر نقاط کشور بارش‌های درشتی نداریم و به‌طور میانگین، مهرماه تنها ۳ درصد از بارش کل سال را تأمین می‌کند. وی با اشاره به توزیع زمانی بارش‌ها اضافه کرد: در آبان ماه، حدود ۸ درصد از بارش سال تأمین می‌شود. انتظار ما این است که در روزهای پایانی مهر، یعنی هفته آخر مهر و در طول ماه آبان، شاهد بارش‌های بیش از نرمال باشیم که این وضعیت به‌ویژه در نیمه غربی و نوار شمالی کشور پیش‌بینی می‌شود.

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی وضع هوا در واکنش به ابهاماتی که درباره مدل‌های بارش زمستانی وجود دارد، اظهار کرد: نقشه‌ها نشان می‌دهند که بارش‌های زمستانه در اغلب مناطق کشور نرمال باشد؛ یعنی تقریباً معادل میانگین بلندمدت باشد. از آنجا که غالب بارش‌های کشور در فصل زمستان رخ می‌دهد، وقوع بارش‌های نرمال در این فصل می‌تواند نویدبخش سال خوبی باشد. او با بیان اینکه احتمال کاهش بارش‌ها در زمستان نسبت به سال‌های قبل کم است، گفت: ما در زمستان با بارش‌های نرمال رو به‌رو خواهیم بود و احتمال اینکه بارش‌ها کمتر از نرمال باشند، بسیار اندک است. وی در پاسخ به ادعاهایی مبنی بر اینکه پاییز امسال یکی از خشک‌ترین پاییزهای ۵۰ سال گذشته خواهد بود، گفت: ما در پاییز امسال و به‌ویژه در ماه آبان، برای نیمه غربی و نوار شمالی کشور بارش‌های بیش از نرمال خواهیم داشت.

صادق ضیائیان در پاسخ به اینکه آیا این بارش‌ها می‌تواند کسری منابع آب زیرزمینی را جبران کند، گفت: با این بارش‌ها کسری منابع آب زیرزمینی تأمین نخواهد شد، البته بهبود پیدا می‌کند. وضعیت سدها احتمالاً مناسب خواهد شد، اما بهبود منابع آب زیرزمینی زمان‌بر است. وی با طرح این نکته که بارش برف نقش حیاتی در تغذیه تدریجی سفره‌های زیرزمینی دارد، اضافه کرد: نگرانی‌هایی درباره افزایش دما و کاهش سهم برف وجود دارد که کاملاً درست است. بر اساس پیش‌بینی‌ها، احتمالاً با مشکل در میزان بارش برف مواجه نخواهیم شد، اما چالش اصلی ما ماندگاری برف است که کمتر خواهد شد، چون دما از میانگین بلندمدت بیشتر است. مثلاً اگر دمای زمستانی در کردستان از منهای ۱۰ به منهای ۸ برسد، باز هم بارش برف رخ می‌دهد اما ماندگاری‌اش کمتر شده و در نتیجه تغذیه تدریجی سفره‌های آب زیرزمینی کمتر خواهد بود. او در پایان گفت: در حال حاضر نمی‌توان سناریوی دقیقی برای مدیریت منابع آب در تابستان سال آینده ترسیم کرد، اما می‌توان گفت وضعیت تابستان سال آینده نسبت به تابستان امسال بهتر خواهد بود.

پایان گزارش/