ثبت اولین شکار جنگنده تایفون سعودی در کارنامه پدافند هوایی یمن

هدف قرار دادن جنگنده تایفون سعودی توسط نیروهای یمن، اولین شکار این جنگنده محسوب می شود.
گروه دفاعی خبرگزاری تسنیم– هفته گذشته دوباره یکی از اولین های دنیای پدافند هوایی بر فراز یمن رقم خورد و پدافند هوایی ارتش این کشور و انصارالله موفق به هدف قرار دادن جنگنده تایفون سعودی شدند. این اولین بار در بیش از ۲ دهه خدمت رزمی جنگنده تایفون در کل دنیا بوده که این جنگنده در آسمان مورد اصابت قرار گرفته است.

در تاریخ ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۳ مهر ۱۴۰۵)، یحیی سریع سخنگوی نظامی جنبش انصارالله یمن اعلام کرد که نیروهای پدافند هوایی این جنبش یک فروند جنگنده یوروفایتر تایفون متعلق به نیروی هوایی سلطنتی عربستان سعودی را بر فراز استان صعده در شمال یمن با موشک زمین‌به‌هوا هدف قرار داده‌اند.

به گفته وی، این جنگنده از پایگاه هوایی ملک فهد در طائف بلند شده بود و مورد اصابت قرار گرفت. با این حال، مقامات سعودی تا لحظه تنظیم این گزارش هیچ واکنش رسمی به این ادعا نشان نداده‌اند.

اما قبل از پرداختن به ماجرای درگیری، نگاهی به جنگنده تایفون و تاریخچه حضور آن در عربستان داشته باشیم.

ناوگان یوروفایتر تایفون عربستان سعودی

عربستان سعودی یکی از مهم‌ترین مشتریان جنگنده یوروفایتر تایفون در خارج از اروپا به شمار می‌رود. در سال ۲۰۰۷ میلادی، ریاض با شرکت بریتانیایی «بی‌ای‌ای‌ای سیستمز» قراردادی به ارزش حدود ۴.۴ میلیارد پوند منعقد کرد که بر اساس آن، ۷۲ فروند تایفون برای نیروی هوایی سلطنتی سعودی تولید و تحویل شود. این قرارداد که با نام «پروژه سلام» شناخته می‌شود، شامل آموزش خلبانان، تجهیزات پشتیبانی و ایجاد زیرساخت‌های نگهداری در عربستان نیز بود.

تحویل نخستین فروند تایفون به عربستان در ژوئن ۲۰۰۹ انجام شد. تولید این جنگنده‌ها در کارخانه بی‌ای‌ای سیستمز در شهر وارتون انگلستان صورت گرفت و آخرین فروند از این سفارش در سال ۲۰۱۷ تحویل داده شد. در مجموع، ۷۲ فروند تایفون در سه مدل تک‌سرنشین و دو‌سرنشین تولید و به عربستان تحویل شده است.

تمامی جنگنده‌های تایفون عربستان در پایگاه هوایی ملک فهد در شهر طائف مستقر هستند. طائف در منطقه کوهستانی حجاز در غرب عربستان واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۴۷۸ متر است و فاصله ۱۵۰۰ کیلومتری این پایگاه تا مرز یمن، آن را به یکی از نزدیک‌ترین پایگاه‌های هوایی عربستان به صحنه عملیات تبدیل کرده است.

پایگاه ملک فهد جایی است که سه اسکادران تایفون را در خود جای داده است. این پایگاه همچنین تنها مرکز خارج از اروپا است که توانایی انجام تعمیرات اساسی و بازسازی کامل جنگنده‌های تایفون را داراست. در ژوئن ۲۰۲۶، نخستین فروند تایفون در این پایگاه تحت یک دوره بازسازی سنگین ۲۵۰۰ ساعت پروازی قرار گرفت که ۱۸۰ روز به طول انجامید.

مشخصات فنی جنگنده تایفون

یوروفایتر تایفون که با کد EF ۲۰۰۰ نیز شناخته می شود یک جنگنده چندمنظوره نسل چهارم پیشرفته (یا به تعبیری نسل ۴.۵) است که توسط کنسرسیوم اروپایی متشکل از ایرباس، بی‌ای‌ای سیستمز و لئوناردو طراحی و تولید شده است.

در لیست خریداران این جنگنده علاوه بر ۴ شریک اصلی سازنده یعنی انگلستان، آلمان، ایتالیا و اسپانیا نام کشورهای دیگر یعنی اتریش، عربستان سعودی، قطر، کویت و عمان نیز دیده می‌شود و البته ترکیه نیز به زودی قرار است به جمع دارندگان این جنگنده اضافه بشود.

مهم‌ترین بخش ها و ویژگی‌های فنی این جنگنده عبارتند از: دو موتور توربوفن EJ200 ساخت یوروجت توربو، هر یک با قدرت پس‌سوز بیش از ۹۰ کیلونیوتن. این موتورها به تایفون امکان ابرپیمایی (سوپرکروز) بدون استفاده از پس‌سوز را می‌دهند.

در بحث عملکرد پروازی باید گفت که این جنگنده توان پرواز با حداکثر سرعت حدود ۲۱۲۵ کیلومتر بر ساعت (۲ ماخ)، سقف پرواز عملیاتی بیش از ۱۵۰۰۰ متر، و شعاع رزمی حدود ۱۳۹۰ کیلومتر با مخزن سوخت خارجی را دارد.

در بحث تسلیحات نیز این جنگنده دارای سیزده نقطه اتصال برای حمل انواع تسلیحات شامل موشک‌های هوا‌به‌هوا مثل سری متئور، AMRAAM، ASRAAM و IRIS-T، موشک کروز هوا پرتاب حمله به اهداف زمینی Storm Shadow، موشک های تاکتیکی هوا به سطح سری Brimstone و بمب‌های هدایت‌شده دقیق سری Paveway IV از جمله اصلی ترین تسلیحات ارائه شده برای جنگنده تایفون است.

این جنگنده همچنین به یک قبضه توپ تک لول ۲۷ میلی متری ساخت شرکت ماوزر آلمان نیز مجهز است که در درون جنگنده قرار گرفته است.

در بخش سامانه های راداری و جنگ الکترونیک رادار Captor-M (مکانیکی) یا Captor-E (آرایه فازی فعال) برای مدل‌های جدیدتر، سیستم دفاعی Praetorian DASS شامل هشداردهنده راداری و اقدامات متقابل الکترونیکی در این جنگنده نصب شده است. در مدل سعودی به احتمال بسیار زیاد رادارهای سری Captor-M نصب هستند.

سابقه عملیاتی جنگنده تایفون در خدمت سعودی ها

از سال ۲۰۱۵ و آغاز تهاجم چندین کشور عربی به رهبری عربستان سعودی به یمن، جنگنده تایفون در کنار هواپیماهای اف ۱۵ و تورنادوی سعودی نقش مهمی در حملات به این کشور داشتند.

موقعیت پایگاه ملک فهد در طائف و نزدیکی به مرز یمن نیز باعث شد که تایفون های سعودی از همان ابتدا تا به امروز بخش قابل توجهی از حملات به یمن و همچنین پرواز های گشتی برای مقابله با پهپادهای انتحاری و موشک های کروز یمنی ها را بر عهده داشته باشند.

به احتمال زیاد حمله چند ماه پیش سعودی ها با موشک های کروز هواپرتاب سری استورم شادو به فرودگاه اصلی صنعا پایتخت یمن نیز به وسیله جنگنده های تایفون صورت گرفته است؛ حمله با سلاحی گران قیمت و راهبردی که چند سال است در دست اوکراینی ها مشکلات فراوانی برای روس ها ایجاد کرده ولی فرود تقریباً به فاصله نزدیک هواپیمای مسافری شرکت ماهان بعد از این حمله نشان داد که سعودی ها حتی با این موشک توان غیر عملیاتی کردن یک فرودگاه را ندارند.

اما در نهایت برسیم به شکار جنگنده تایفون سعودی در هفته گذشته که اولین مورد اصابت قرار گرفتن جنگنده تایفون در حال پرواز در تاریخ عملیاتی این جنگنده به حساب می آید.

در همین ابتدا باید گفت که از سرنوشت جنگنده مورد نظر خبر دقیقی در دسترس نیست. احتمال بازگشت آن به عربستان و فرود در یک پایگاه هوایی وجود دارد ولی آنچه با قطعیت می توان گفت این مسئله است که جنگنده مورد نظر توسط پدافند انصارالله رهگیری شده و موشک پدافندی با سر جنگی مجاورتی در نزدیکی آن منفجر شده و قطعاً ترکش های بعد از انفجار به آن آسیب رساندند.

یمنی ها در خصوص نوع دقیق موشک مورد استفاده در این حمله مطلبی را مطرح نکردند ولی باید بگوییم در این سالها طیف گسترده ای از محصولات پدافندی در زرادخانه موشک های سطح به هوای یمن دیده شده، از موشک های توسعه یافته بر پایه پلتفرم های قدیمی مثل سام ۶ ساخت شوروی سابق، تا تبدیل کردن موشک های هوا به هوا به نقش زمین به هوا که در مدل هایی مثل آر ۲۷، آر ۷۳ و آر ۷۷ دیده شده است.

همان طور که البته از تصاویر هم مشخص است دوباره استفاده از سیستم اپتیکی حرارتی برای کشف هدف و عدم واکنش پرنده سعودی تا زمان انفجار نشان می دهد که بحث توسعه سیستم کشف و هدف گیری غیر فعال یمنی ها بسیار گسترده شده و نه فقط بر علیه پهپادها، حالا با اطمینان بسیار بالایی توانایی خود را در مقابل جنگنده های بسیار پیشرفته نسل ۴.۵ نیز به مرحله اصابت کامل عملیاتی رسانده است.

در نهایت باید گفت یمنی ها موفق شدند یک پرنده پیشرفته دیگر را در آسمان خود هدف قرار بدهند و امروز سابقه هدف قرار دادن هر سه نوع جنگنده اصلی نیروی هوایی آل سعود در لیست عملکرد پدافند آنها می‌درخشد.

پایان گزارش/