سال‌ها آنتی‌بیوتیک‌ها ناجی مرغداری‌ها بودند؛ هم بیماری‌ها را می‌کُشتند و هم رشد گله را سرعت می‌دادند. اما امروز همان «نجات‌دهنده» تبدیل به تهدید شده، باقیمانده داروها در گوشت و تخم‌مرغ درمان ساده‌ترین عفونت‌ها را هم دشوار کرده، حالا صنعت طیور، در ایران و جهان، در آستانه یک تغییر اجباری است؛ عبور از دارومحوری به تولید سالم و پیشگیرانه.
در یکی از مرغداری‌های حاشیه اصفهان، حسینِ ۴۸ ساله می‌گوید: تصمیم حذف آنتی‌بیوتیک، از سر شجاعت نبود؛ از سر ناچاری بود. «همه می‌گفتند اگر دارو را قطع کنی، نصف گله‌ات می‌ریزد. راستش بیشتر از بیماری، از ورشکستگی می‌ترسیدم.» دوره اول بدون آنتی‌بیوتیک سخت گذشت؛ تلفات کمی بالا رفت، جیره تغییر کرد، دامپزشک هر هفته سر می‌زد و هر تغییر کوچکی زیر ذره‌بین بود. «احساس می‌کردم داریم روی لبه تیغ راه می‌رویم.»اما در دوره دوم و سوم، روند عوض شد. بیماری‌ها کمتر شد، مصرف دارو تقریباً به صفر رسید و رشد گله یکنواخت‌تر شد. حسین می‌گوید: «اول فکر می‌کردم داریم ریسک می‌کنیم؛ بعد فهمیدم داریم یاد می‌گیریم. وقتی به‌جای دارو، روی بهداشت سالن، کیفیت خوراک، آب سالم و افزودنی‌های درست کار کردیم، گله خودش قوی‌تر شد.»امروز او حذف آنتی‌بیوتیک را نه یک محدودیت، بلکه یک تغییر نگاه می‌داند: عبور از درمان به پیشگیری، از واکنش به مدیریت. تجربه حسین، نمونه‌ای کوچک از تغییری است که حالا در مقیاس بزرگ‌تر در صنعت طیور در حال رخ دادن است؛ تغییری که به‌جای اتکا به دارو، بر سلامت روده، ایمنی طبیعی و مدیریت دقیق تکیه می‌کند، مسیری پرهزینه در آغاز، اما پایدار در ادامه.آنچه حسین تجربه کرده، صرفاً یک تصمیم شخصی یا تجربه محلی نیست؛ این همان نقطه‌ای است که امروز علم تغذیه دام و سیاست‌گذاری غذایی جهان به آن رسیده است: کاهش وابستگی به آنتی‌بیوتیک و جایگزینی آن با مدیریت، پیشگیری و تغذیه هوشمند.
داروهای خط اول درمان دیگر جواب نمی‌دهند
یاسر رحیمیان، نماینده پژوهش و فناوری ، بهره‌وری و دانش بنیان سازمان جهاد کشاورزی و پژوهشگر حوزه تغذیه دام و طیور، به فارس می‌گوید: آنتی‌بیوتیک‌ها برای دهه‌ها نقش نجات‌دهنده داشتند، اما مصرف طولانی‌مدت و پیشگیرانه آن‌ها، امروز به یکی از عوامل اصلی شکل‌گیری مقاومت میکروبی تبدیل شده است؛ پدیده‌ای که مستقیماً سلامت انسان را تهدید می‌کند.به گفته او، باقیمانده آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند از طریق گوشت و تخم‌مرغ وارد بدن انسان شوند و علاوه بر واکنش‌های آلرژیک و اختلالات گوارشی، در بلندمدت به تضعیف اثر داروها در درمان بیماری‌های عفونی منجر شوند.رحیمیان تأکید می‌کند: ما در حال رسیدن به نقطه‌ای هستیم که داروهای خط اول درمان دیگر جواب نمی‌دهند؛ و این یعنی هزینه درمان بالا می‌رود و خطر جان انسان‌ها بیشتر می‌شود.همین نگرانی‌ها بود که باعث شد اتحادیه اروپا بین سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۶ مصرف آنتی‌بیوتیک به‌عنوان محرک رشد را به‌طور کامل ممنوع کند و بسیاری از کشورها به سمت تولید «بدون آنتی‌بیوتیک» حرکت کنند.تحقیقات جدید علمی در جهان نشان می‌دهد که محققان دانشگاه‌هایی مثل Clemson در آمریکا راه‌های طبیعی برای پرورش طیور بدون آنتی‌بیوتیک یافته‌اند و از ترکیباتی مثل سیر سیاه، کفیر و بایکریوفاژها به‌عنوان جایگزین‌های مؤثر در سلامت روده و کاهش بیماری‌ها استفاده می‌شود.باکتریوفاژها ویروس‌های اختصاصی هستند که با آلوده‌کردن باکتری‌ها، آن‌ها را نابود می‌کنند و به‌عنوان جایگزین بالقوه آنتی‌بیوتیک‌ها در کنترل عفونت‌های باکتریایی مطرح‌اند.
حذف آنتی‌بیوتیک به‌خودی‌خود معجزه نیست
رحیمیان می‌گوید: حذف آنتی‌بیوتیک به‌خودی‌خود معجزه نیست. اگر فقط دارو حذف شود و چیزی جای آن نیاید، نتیجه می‌تواند افزایش بیماری، تلفات و فشار اقتصادی بر مرغدار باشد. به همین دلیل، مسیر جدید بر چهار ستون اصلی استوار شده است: بهداشت، تغذیه، ایمنی زیستی و مدیریت.پژوهشگر حوزه تغذیه دام و طیور در ادامه بیان می‌کند: از نظر علمی، مقاومت آنتی‌بیوتیکی فقط یک “عادت” میکروب نیست، بلکه حاصل تغییرات واقعی در ساختار آن‌هاست؛ از کاهش نفوذپذیری دیواره سلولی گرفته تا جهش‌های ژنتیکی که جایگاه اثر دارو را تغییر می‌دهد. این تغییرات باعث می‌شود دارویی که دیروز مؤثر بود، امروز بی‌اثر شود.نماینده پژوهش و فناوری ، بهره‌وری و دانش بنیان سازمان جهاد کشاورزی و پژوهشگر حوزه تغذیه دام و طیور اضافه می‌کند: پیامد این روند فقط دامداری را تهدید نمی‌کند؛ پژوهش‌ها نشان می‌دهد باقیمانده دارو و انتقال ژن‌های مقاوم می‌تواند در بلندمدت با افزایش بیماری‌های مزمن، آسیب‌های کبدی و کلیوی و حتی برخی اختلالات باروری در انسان مرتبط باشد. بخش مهمی از این بحران هم ناشی از مصرف خودسرانه و بدون نسخه دامپزشکی است؛ جایی که دارو به‌جای درمان، به عادت تبدیل می‌شود. به همین دلیل، کارشناسان چهار اصل را حیاتی می‌دانند: حذف آنتی‌بیوتیک‌های مشترک انسان و دام، کاهش مصرف پیشگیرانه، حذف نقش محرک رشد و جایگزینی آن با مدیریت و افزودنی‌های سالم.در این مدل، به‌جای کشتن میکروب‌ها با دارو، تلاش می‌شود تعادل زیستی دستگاه گوارش پرنده حفظ شود؛ همان جایی که بخش بزرگی از سیستم ایمنی شکل می‌گیرد. افزودنی‌هایی مانند پروبیوتیک‌ها، پری‌بیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها با تقویت فلور مفید روده، جلوی رشد عوامل بیماری‌زا را می‌گیرند.
در اصفهان امسال بیش از ۱۵۰۰ تن مرغ بدون آنتی‌بیوتیک تولید شده
رحیمیان می‌گوید: این تغییر نگاه، ساده نیست. نیاز به آموزش مرغدار، حضور مستمر دامپزشک، اصلاح جیره، کنترل آب و تهویه، و رعایت دقیق بهداشت دارد. اما وقتی این زنجیره درست کار کند، وابستگی به دارو به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.در کنار فواید بهداشتی، این مسیر یک پیام اقتصادی هم دارد. اگرچه هزینه اولیه افزودنی‌ها و مدیریت بالا به نظر می‌رسد، اما در بلندمدت کاهش تلفات، کاهش هزینه درمان، کاهش حذف لاشه و افزایش یکنواختی گله، این هزینه را جبران می‌کند. تجربه حسین دقیقاً همین را نشان می‌دهد: فشار در ابتدای مسیر، و ثبات در ادامه.به زبان ساده، فلسفه جدید این است: به‌جای جنگ دائمی با بیماری، بدن پرنده را آن‌قدر سالم و مقاوم کنیم که خودش برنده شود.آمارها نشان می‌دهد مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران بالاتر از استانداردهای جهانی است و همین موضوع متخصصان را به دنبال جایگزین‌های سالم و پایدار واداشته است. استفاده از افزودنی‌های تغذیه‌ای مانند پروبیوتیک، پری‌بیوتیک و سین‌بیوتیک نه تنها سلامت روده گله را بهبود می‌دهد، بلکه نیاز به دارو را کاهش می‌کند. در استان اصفهان امسال بیش از ۱۵۰۰ تن مرغ بدون آنتی‌بیوتیک تولید شده که نمونه‌ای عملی از موفقیت این مسیر در ایران است.
پروبیوتیک‌ها می‌توانند جایگزین مؤثری برای داروها باشند
همزمان با تجربه حذف آنتی‌بیوتیک در مرغداری حسین در حاشیه اصفهان، اقدامات ملی هم ادامه دارد. سازمان دامپزشکی با کنترل باقیمانده داروها و محدودیت ثبت آنتی‌بیوتیک‌ها، کاهش مصرف و مهار مقاومت میکروبی را دنبال می‌کند.همچنین در عمل، تولید مرغ بدون آنتی‌بیوتیک در ۱۵ استان ایران گزارش شده است، نشانه‌ای از اینکه این رویکرد نه فقط در سطح نظری، بلکه در عمل و تولید واقعی نیز در حال اجراست.پژوهشگران ایرانی نشان داده‌اند که پروبیوتیک‌ها و ترکیبات طبیعی می‌توانند جایگزین مؤثری برای داروها باشند و سلامت روده و رشد گله را حفظ کنند. در عمل، در خراسان رضوی حدود ۱۲۱ هزار مرغ گوشتی بدون آنتی‌بیوتیک پرورش یافته و به بازار عرضه شده‌اند، نمونه‌ای روشن از امکان تولید سالم و پایدار.از زاویه‌ای گسترده‌تر، موضوع فقط مرغداری نیست؛ مسئله به امنیت غذایی و سلامت عمومی گره خورده است. سازمان جهانی بهداشت بارها هشدار داده که مقاومت آنتی‌بیوتیکی یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای سلامت در قرن بیست‌ویکم است؛ تهدیدی که مرز دامداری و بیمارستان را به هم وصل کرده است.به همین دلیل، تولید بدون آنتی‌بیوتیک امروز دیگر یک مزیت تبلیغاتی نیست؛ به‌تدریج به یک الزام اخلاقی، علمی و اقتصادی تبدیل می‌شود. الزام به اینکه زنجیره غذا از مزرعه تا سفره، مسوولانه‌تر اداره شود.
سایر اخبار
بعدی
دی ۳, ۱۴۰۴ - دسامبر ۲۴, ۲۰۲۵
غول‌های فناوری مانع تعطیلی نیروگاه‌های آلاینده شدند
قبلی
دی ۳, ۱۴۰۴ - دسامبر ۲۴, ۲۰۲۵
واشنگتن بودجه جاسوسی علیه ایران را چند برابر کرد
جایگاه تبلیغات شما
بدون نظر! اولین نفر باشید