مثلثی بر فراز گسل‌های منطقه؛ چالش‌های پیش روی پیمان دفاعی ریاض، اسلام‌آباد و آنکارا

یمان دفاعی جدید میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در حالی شکل گرفته است که به گفته تحلیلگران، این مثلث نوپای منطقه‌ ای برای تبدیل توافق سیاسی به یک چارچوب دفاعی مؤثر با مجموعه‌ ای از چالش‌ های داخلی، منطقه‌ ای و ژئوپلیتیکی رو به‌ رو است؛ از بحران اقتصادی، تشدید تروریسم و ناامنی در مرزهای پاکستان تا تفاوت در برداشت سه کشور از تهدیدهای امنیتی و پیچیدگی معادلات قدرت در خاورمیانه که می‌تواند آزمونی جدی برای آینده این پیمان باشد.

یکسال پس از پیمان راهبردی دفاع مشترک پاکستان و سعودی، اکنون یک مثلث جدید همکاری مشترک دفاعی بین اسلام‌آباد، ریاض و آنکارا شکل گرفت. چارچوبی که قرار بود قطر و مصر نیز در آن حضور داشته باشند اما محدود به همان سه کشور شد که حمله به یکی را حمله به همه آنان تلقی کرده‌اند در عین حال وجود عوامل خارجی و داخلی باعث می شود که ائتلاف نوپای پاکستان، عربستان و ترکیه در آینده نزدیک با آزمون ها و چالش‌هایی مواجه شود.

با سفر روز گذشته سران پاکستان و ترکیه به جده، توافق‌نامه مشترک دفاعی با حضور شهباز شریف، رجب طیب اردوغان و محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی در مکه مکرمه امضا شد.

به عقیده برخی از ناظران سیاسی، این مثلث جدید همکاری در واقع ادامه الحاق عضو جدیدی به پیمان راهبردی دفاع مشترک پاکستان و عربستان است که تابستان سال گذشته در جده امضا شد اما پس از آن حضور دو کشور قطر و مصر در گروه منطقه‌ای ۴ (در کنار پاکستان و عربستان) به گمانه‌زنی هایی منجر شد که قاهره و دوحه نیز درصدد پیوستن به پیمان اسلام‌آباد و ریاض هستند.

بنابر توضیحاتی که از سوی وزارت امور خارجه پاکستان درباره جلسه دفاعی مکه اعلام شده است، این توافقنامه با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه تدوین شده است و تصریح می‌کند که هرگونه حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حمله‌ای علیه همه آنها تلقی خواهد شد.

همچنین این توافقنامه زمینه را برای تقویت همه جنبه‌های همکاری دفاعی بین سه کشور فراهم می‌کند.

مسوولان ترکیه مدعی هستند که این توافق‌نامه دفاعی علیه کشور ثالثی نیست و حتی دیگر کشورهای همسو نیز قادر به پیوستن به آن هستند، اظهار نظر مشابهی که مقامات پاکستانی از سال گذشته پس از پیمان راهبردی دفاعی مشترک با طرف سعودی، آن را مطرح کردند.

خواجه محمد آصف وزیر دفاع پاکستان که نخست وزیر و فرمانده ارتش کشورش را روز گذشته در مراسم امضای توافق‌نامه دفاعی با عربستان و ترکیه همراهی می کرد، طی اظهار نظری درباره بندهای این توافق‌نامه و نحوه عملیاتی آن گفت که هنوز زود است بخواهد جزئیات کامل آن را فاش کند اما می توانیم این تحول را سکویی برای تقویت وحدت جهان اسلام بدانیم.

وی افزود: توافق دفاعی مشترک با عربستان و ترکیه فرصتی جدید برای تقویت وحدت در جهان اسلام و پرداختن به چالش‌های مشترک است.

از نظر این وزیر پاکستانی، (رژیم) اسرائیل تهدیدی برای همه جهان اسلام است لذا کشورهای مسلمان تقویت انسجام و رویکرد همسو برای مقابله با این تهدید را پیگیری کنند.

همزمان در محافل سیاسی و رسانه‌ای پاکستان، تشکیل مثلث جدید همکاری دفاعی با سعودی و ترکیه مورد تمجید قرار گرفته و آنان مدعی هستند که این ائتلاف به قدرت بازدارندگی هر سه کشور به ویژه در مقابله با پدیده تروریسم کمک می کند.

با این حال مسائل ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و دیگر عوامل خارجی و داخلی مانند تشدید تروریسم، مرزهای نا آرام، بحران‌ اقتصادی، همکاری شکننده امنیتی این کشورها با جبهه غرب از جمله آمریکا و کارشکنی رژیم صهیونیستی در صلح و ثبات منطقه باعث می شود که ائتلاف جدید دفاعی ریاض، اسلام‌آباد و آنکارا در آینده نزدیک با چالش‌های متعددی مواجه شود.

پاکستان درحالی وارد دو پیمان مشترک دفاعی با عربستان و ترکیه شده که همچنان با بحران اقتصادی، انرژی، روابط به شدت متشنج با هند و افغانستان، تروریسم افسارگسیخته و نیز بی ثباتی سیاسی در داخل دست و پنجه نرم می‌کند.

هند به عنوان همسایه اتمی و پرجمعیت پاکستان با یک اقتصاد بزرگ تر و روابط متنوع تر با غرب در مقایسه با اسلام‌آباد، سال گذشته در واکنش به پیمان مشترک پاکستان و عربستان، اقدام به امضای پیمان دفاعی با امارات متحده عربی کرد.

ابوظبی و ریاض از یک رویکرد تقابلی در منطقه برخوردار هستند. سیاست‌های متضاد آنان به ویژه در بحث سودان، سومالی، یمن، لیبی و از همه مهم تر برقراری روابط با رژیم صهیونیستی باعث شده تا سال‌های اخیر امارات و عربستان یک رقابت و رویارویی اعلام نشده را دنبال کنند.

پاکستان هرچند از روابط نزدیکی با امارات متحده عربی برخوردار است و وام هایی را نیز برای تثبیت معیشت خود از ابوظبی دریافت کرده است، اما گرایش بیشتری به سمت عربستان دارد و همسویی های منطقه‌ای و بین‌المللی خود را رویکرد عربستان تنظیم کرده است.

با این حال تروریسم، بحران اقتصادی و نابسامانی سیاسی در پاکستان همزمان با امضای توافق‌نامه جدید دفاعی انتقاداتی را نیز در داخل به همراه دارد.

سناتور ایمل ولی خان نماینده مجلس سنای پاکستان و رئیس حزب ملی عوام معقتد است که پرداختن به چالش‌های داخلی بسیار مهم تر از عقد قراردادهای دفاعی در خارج است.

وی با ابراز نگرانی از تشدید تروریسم، مشکلات اقتصادی و اختلافات شدید سیاسی در داخل افزود که رهبران پاکستان اول به کشور برسند زیرا در این اوضاع ما نیازی به حمل بار اضافی در خارج نداریم.

اعضای توافق‌نامه نمادین دفاعی باید نسبت به تهدیدات واقعی هوشیار باشند

متین حیدر روزنامه نگار برجسته و کارشکن مسائل دفاعی پاکستان طی مصاحبه با خبرنگار ایرنا در اسلام‌آباد اظهار داشت که ائتلاف جدید دفاعی بین ریاض، اسلام‌آباد و آنکارا چیزی جز یک اقدام نمادین نیست و موسسان آن باید متوجه تهدیدات واقعی در منطقه به ویژه اسرائیل باشند.

وی افزود: عربستان جز مناقشه با یمن از هیچ تهدیدی رنج نمی برد، البته نباید اقدامات دفاعی جمهوری اسلامی ایران در هدف قرار دادن پایگاه های آمریکا را فراموش کنیم زیرا این حملات علیه یک کشور نبود بلکه علیه مبدأ تجاوزگری به ایران محسوب می شود.

متین حیدر با استناد به توافق دولت ترکیه با برخی از گروه‌های معارض کرد و منحل شدن احزاب آنان پس از توافق صلح، اظهار داشت: طبیعتا اعضای توافق مکه به چالش‌های برای عملیاتی کردن آن مواجه خواهند بود، اما می توان گفت که این یک ساختار جدید امنیتی در منطقه زیر سایه شکست پروژه های تامین امنیت برای کشورهای حوزه خلیج فارس از سوی آمریکا است.

خانم ایمین جمیل پژوهشگر حوزه خاورمیانه از دانشگاه ملی دفاع پاکستان امروز به خبرنگار ایرنا گفت: من معتقدم چالش‌های داخلی و منطقه‌ای که هر ۳ کشور با آن مواجه است، می‌تواند به آزمون بزرگی برای این توافق تبدیل شود.

وی افزود: از آنجایی که پاکستان با مرزهای شرقی و غربی خود چالش‌هایی دارد، بنابراین مشارکت آن در امنیت غرب آسیا نباید اولویت‌های امنیتی فوری آن را تضعیف کند.

به گفته این کارشناس پاکستانی، بزرگترین شکاف در اعلامیه‌های سیاسی و پیامدهای عملی باقی مانده است. چالش بزرگ دیگر این است که سه کشور درک یکسانی از تهدید ندارند. این واگرایی می‌تواند تشکیل یک ساختار دفاعی یکپارچه را دشوار کند.

ایمین جمیل تاکید کرد: طبیعتاً جمهوری اسلامی ایران این تحولات را از منظر توازن قوای منطقه‌ای بررسی خواهد کرد.

مشاهد حسین سید مفسر سیاسی پاکستان و رئیس سابق کمیته دفاع مجلس سنای این کشور در واکنش به تازه‌ترین پیام سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: ملت و نیروهای مسلح ایران شجاعت و حرفه‌ای‌گری خود را در مواجهه با تجاوزگری آمریکا و اسرائیل نشان داده‌اند.

وی گفت: ایران متحد طبیعی اتحاد سه‌گانه در توافق‌نامه مکه است، زیرا این چهار قدرت بزرگ مسلمان می‌توانند با اتحاد و قدرت خود از خاورمیانه بزرگ محافظت کنند.

وزیر امور خارجه کشورمان روز گذشته در پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: نیروهای مسلح قدرتمند ایران، آمادگی، توانمندی و اقتدار خود را در برابر پیشرفته ترین نیروی نظامی جهان به اثبات رسانده‌اند.

وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران افزود: هنگامی که مسلمانان در کنار یکدیگر متحد و یکپارچه باشند، می‌توانند در برابر هر چالشی که از سوی بیگانگان بدخواه ایجاد می‌شود، با قدرت و قاطعیت ایستادگی کنند.

عراقچی تصریح کرد: زمان آن فرا رسیده است که تنها به خود متکی باشیم و برادری واقعی را در پیش گیریم.

منبع:خبرگزاری ایرنا

انتهای خبر/