به گزارش راه مردم آنلاین – به قلم دکتر اسدالله غلامپور (پستدکترای اقتصاد نفت و انرژی):
وقتی نفت صادر نمیشود؛ نفت ایران را به موتور تولید تبدیل کنیم، نه فقط منبع درآمد.
بیان صریح رئیسجمهور محترم مبنی بر اینکه «اکنون نمیتوانیم نفت صادر کنیم»، با توجه به شرایط حساس کنونی و محدودیتهای تحمیلی بر مبادی صادراتی، هشداری راهبردی برای اقتصاد ملی است؛ چراکه بخش عمده منابع ارزی و پایههای بودجهای کشور پیوند مستقیمی با زنجیره نفت و گاز دارد. اما پرسش بنیادین اینجاست: اگر صادرات نفت خام محدود یا متوقف شود، رویکرد ما صرفاً باید حسرت برای فروش بشکههای خام باشد یا بازتعریف کارکرد اقتصادی طلای سیاه در داخل؟
پاسخ روشن است: نفتی که امکان صادرات مستقیم آن سلب شده، باید بلافاصله به موتور خلق ارزش افزوده، جهش تولید فرآورده، تأمین خوراک صنایع پاییندستی و توسعه پتروشیمی تبدیل شود.
تفکیک مصرف داخلی از خامسوزی؛ ضرورت عبور از حسابداری حجمی
بررسی ارقام بودجهای و ظرفیتهای پالایشی کشور نشان میدهد که بخش اعظم نفت خام و میعانات تولیدی، اساساً راهی بازارهای جهانی نمیشود، بلکه خوراک مجتمعهای داخلی است. در این میان، اشتباهی رایج در ادبیات عمومی و رسانهای وجود دارد که مصرف داخلی را معادل «سوختن و اتلاف» تلقی میکند.
باید تفکیکی دقیق صورت گیرد؛ از بیش از ۲.۲ میلیون بشکه ظرفیت پالایشی روزانه، بخش عمده به فرآوردههای باارزش نظیر بنزین، گازوئیل، نفتسفید، گاز مایع (LPG) و خوراک صنایع استراتژیک پتروشیمی تبدیل میشود. بنابراین، در شرایط تحریم و انسداد مسیرهای صادراتی، نفت خام نباید در مخازن محبوس بماند، بلکه باید بهعنوان نهاده اولیه یک اکوسیستم پتروپالایشی قدرتمند مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
پاسخ به ناترازی بنزین و لزوم ارتقای پیچیدگی پالایشگاهها
در شرایطی که مصرف بنزین کشور ارقام بیسابقهای (فراتر از ۱۴۸ میلیون لیتر در روز) را ثبت میکند و کشور با ناترازی مواجه است، اختصاص نفت خام و میعانات به تولید فرآورده، گامی ناگزیر است. البته تبدیل نفت به فرآورده بدون اصلاح الگوی مصرف و ارتقای بهرهوری در سمت تقاضا، صرفاً انتقال ناترازی به آینده خواهد بود.
از سوی دیگر، راهحل کلیدی تنها ساخت پالایشگاه جدید نیست؛ بلکه **ارتقای فناوری، بهینهسازی و افزایش ضریب پیچیدگی پالایشگاههای موجود** اولویت دارد. پالایشگاهی که نفت خام را به نفتکوره و محصولات کمارزش بدل کند، مزیتی خلق نکرده است؛ هدف نهایی باید استحصال بیشترین ارزش دلاری از هر بشکه نفت و هدایت آن به محصولات پلیمری و شیمیایی تخصصی باشد.
مطالبه شفافیت؛ وزارت نفت دقیقاً گزارش دهد
افکار عمومی و جامعه نخبگانی حق دارند بدانند وقتی از مصرف چند میلیون بشکه نفت در داخل صحبت میشود، سرنوشت هر بشکه چه میشود؟ وزارت نفت باید بهطور شفاف اعلام کند:
* چه سهمی تحویل پالایشگاههای نفت خام و میعانات گازی میشود؟
* چه میزان خوراک مجتمعهای پتروشیمی است؟
* چه مقداری سهم نیروگاهها و بخش انرژی است؟
* چه سهمی به بنزین، گازوئیل یا نفتکوره تبدیل میشود؟
* و چه میزان به دلیل محدودیتهای صادراتی در تأسیسات ذخیرهسازی نگهداری میشود؟
شفافسازی این جریان مالی و فیزیکی مشخص خواهد کرد که فرآیند تبدیل نفت به محصول، تا چه میزان ارزش افزوده و صرفهجویی ارزی برای کشور به همراه داشته است.
پنج راهکار عملیاتی برای خروج از فشار تحریمی نفت:
۱. **تنوعبخشی به مسیرهای صادرات فرآورده:** ایران کشوری پهناور با دسترسیهای ژئوپلیتیک چندگانه است. توسعه صادرات زمینی، ریلی و استفاده از بنادر خارج از گلوگاههای پرریسک خلیجفارس، سوآپ و مبادلات منطقهای میتواند ریسک تمرکز بر یک معبر خاص را کاهش دهد.
۲. **تعمیق زنجیره ارزش پتروشیمی:** بسنده کردن به خامفروشی پتروشیمی (نظیر متانول و اوره خام) خطاست؛ نفت و میعانات مازاد باید خوراکِ تولید پلیمرهای مهندسی، مواد شیمیایی تخصصی و محصولات نهایی صنایع تکمیلی شود.
۳. **تهاتر نفت با فناوری و تجهیزات سرمایهای:** نفتی که فروش نقدی آن دشوار است، باید مستقیماً با ماشینآلات، تجهیزات حساس پالایشگاهی، توربینهای نیروگاهی و ادوات حفاری تهاتر شود تا زیرساختهای کشور نوسازی گردند.
۴. **تولید برق هوشمند و مشروط:** بهرهگیری از سوخت مایع برای تولید برق صرفاً باید یک راهکار اضطراری و کوتاهمدت باشد؛ راهبرد بلندمدت باید تمرکز بر ارتقای راندمان نیروگاهها به سیکل ترکیبی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر باشد تا سرمایه ملی دود نشود.
۵. **تشکیل «اتاق مدیریت نفت مازاد»:** راهاندازی کارگروهی فراسازمانی و چابک با حضور وزارت نفت، سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد، وزارت صمت، بخش خصوصی و دانشگاهیان برای تصمیمگیری روزانه و پویا درباره بهترین مقصد اقتصادیِ هر بشکه نفت تولیدی کشور.
جمعبندی: زنگ هشدار برای رهایی همیشگی از خامفروشی
سخن رئیسجمهور محترم باید نقطه عطفی برای جراحی ساختار اقتصاد نفتی ایران باشد. اقتصاد مقاوم اقتصادی است که در اوج بحرانها، نفتِ صادرنشده را به اشتغال، فرآورده باکیفیت، پلیمرهای گرانقیمت و توان بازدارندگی تبدیل کند.
نفتی که صادر نمیشود نباید در انفعال حبس یا مصرف بیرویه شود؛ بلکه باید پرچمدار عبور تاریخی ایران از «اقتصاد خامفروشی» به «اقتصاد زنجیره ارزش» باشد.
#راه_مردم_آنلاین #صادرات_نفت #صنعت_پتروشیمی #پالایشگاه #اقتصاد_انرژی #اسدالله_غلامپور #زنجیره_ارزش #ناترازی_بنزین #تحریم_نفت #اقتصاد_ایران
انتهای پیام/
سایر اخبار
جایگاه تبلیغات شما
