ناامیدی واشنگتن از پکن؛ تداوم حمایت چین از ایران در برابر آمریکا

پکن اهرم‌های اثرگذاری چشمگیری بر تهران در اختیار دارد، اما وابستگی متقابل اقتصادی و نیاز به انرژی، انگیزه‌ای برای همراهی با کاخ سفید ایجاد نکرده است.

به گزارش خبرگزاری راه مردم آنلاین به نقل از انتخاب، بررسی‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد چین همچنان اصلی‌ترین بازیگر در حفظ پایداری تهران در مواجهه با فشارهای واشنگتن به شمار می‌رود و دیدارهای دیپلماتیک اخیر نیز حاکی از هیچ نشانه‌ای مبنی بر فاصله‌گرفتن پکن از شریک منطقه‌ای خود نیست. حتی اگر در پشت پرده توافقی شکل گرفته باشد، ابعاد همکاری‌های تجاری، بخش خصوصی و کانال‌های غیررسمی به‌گونه‌ای طراحی شده که مهار آن ناممکن خواهد بود.

ارزیابی‌ها مشخص می‌سازد که گفت‌وگوهای میان شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ هیچ دستاورد روشن یا تعهد تازه‌ای درباره تحولات خاورمیانه یا ایران نداشته است. در بیانات عمومی رهبران دو کشور طی روز پنجشنبه اشاره‌ای به این پرونده نشد، اما خبرگزاری رسمی شینهوا گزارش داد شی ابراز امیدواری کرده است آمریکا و ایران «هرچه سریع‌تر به مسیر حل‌وفصل مسائل از طریق گفت‌وگو و مذاکره بازگردند». در این گزارش هیچ چارچوبی پیرامون اقدام مستقل پکن جهت پیشبرد خواسته واشنگتن مشاهده نشد.

روز جمعه نیز دیوید پردو، سفیر ایالات متحده در پکن، در مصاحبه با سی‌ان‌بی‌سی عنوان کرد ترامپ به شی گفته است کمک چین به ایران قابل قبول نیست. پیش از برپایی این مذاکرات، سناتور جین شاهین، عضو ارشد دموکرات در کمیته روابط خارجی سنا، از رئیس‌جمهور آمریکا تقاضا کرده بود طرف چینی را وادار سازد تا مانع ارائه خدمات ماهواره‌ای، موقعیت‌یابی هدف‌ها، تأمین ملزومات موشکی، پهپادی و معاملات نفت تحریمی شود؛ اما نتایج ملموس نشست نشان داد پکن حاضر به اعمال چنین محدودیت‌هایی نشده است.

استمرار حمایت همه‌جانبه پکن از تهران

گرنت راملی، از اعضای ارشد پژوهشی مؤسسه واشنگتن، به رسانه المانیتور گفت: «چین در حال حاضر عملاً برای سرپا نگه داشتن ایرانن نقشی کلیدی دارد.»

در حوزه دیپلماتیک، پکن همگام با روسیه پیش‌نویس ارائه‌شده از سوی واشنگتن در شورای امنیت با موضوع تمدید فعالیت بازرسان تحریم‌ها را رد کرد. با وجود رأی موافق ۱۱ عضو و رأی ممتنع پاکستان و سومالی، این وتو به فعالیت هیئت خاتمه داد، گرچه مقررات پیشین پابرجا ماندند. همچنین پیش از این دیدار، سیدعباس عراقچی سکاندار دستگاه دیپلماسی کشورمان در پکن با وانگ یی همتای چینی خود دیدار داشت و طرف چینی شراکت دو کشور را «شرکای راهبردی جامع» خواند.

در زمینه تبادلات مالی و انرژی، داده‌های کمیسیون نظارت تجاری و امنیتی تصریح دارد که چین بالای ۹۰ درصد محموله‌های صادراتی نفت ایران را—اغلب با در نظر گرفتن تخفیف—وارد می‌کند. بر پایه آمار مؤسسه کپلر، روند خرید در ماه اوت به رقم روزانه ۵۳۴ هزار بشکه رسید؛ این عدد در مقایسه با سال ۲۰۲۵ که نزدیک به ۱.۴ میلیون بشکه در روز بود افت داشته اما پیوسته برقرار مانده است. همچنین مجموع ارزش خریدها در سال ۲۰۲۵ در سطح ۳۱.۲ میلیارد دلار ارزیابی شده است.

از سوی دیگر هم‌زمان با تشدید محدودیت‌های صنعت هوانوردی، خطوط پروازی دو کشور فعال مانده است؛ به‌طوری‌که پروازی از مبدأ تهران چهارشنبه در گوانگژو به زمین نشست و سخنگوی وزارت امور خارجه چین فشارهای یک‌جانبه کاخ سفید را فاقد وجاهت قانونی برشمرد. این تدابیر امکان باز ماندن شریان‌های مبادلاتی را در اوج محدودسازی مسیرهای امارات، عراق، عمان و باکو مهیا کرده است.

دشواری مسیر واشنگتن در همراه‌سازی چین

راملی با اشاره به رویکرد عمل‌گرایانه پکن بیان کرد: «از نظر تاریخی، پکن به‌ندرت از اهرم نفوذ خود در منطقه برای دلایلی استفاده می‌کند که مستقیماً به نفع چین نباشد.»

این کارشناس روابط بین‌الملل اضافه کرد: «هر تعهدی که ترامپ در جریان این نشست از شی بگیرد، احتمالاً در عمل، در بهترین حالت، یک اقدام نیم‌بند خواهد بود.»

ساختار مراودات تجاری به‌شکلی است که پالایشگاه‌های مستقل مشهور به «تی‌پات»، کانون اصلی فرآوری نفت دریافتی هستند و همین امر مداخله آشکار نهادهای رسمی را کم‌رنگ می‌سازد.

راملی تشریح کرد: «ماهیت حمایت چین از ایران به شی این امکان را می‌دهد که از نوعی انکارپذیری معقول برخوردار باشد.»

وی در پایان خاطرنشان ساخت: «شی می‌تواند بگوید دولت چین ارسال تجهیزات به ایران را متوقف کرده است، در حالی که شرکت‌های چینی و نهادهای واسطه و طرف‌های ثالث همچنان به‌طور مستمر به ارائه حمایت‌های دوکاربردی از ایران ادامه می‌دهند.»

همچنین گزارش‌های مطبوعاتی از جمله گزارش اخیر وال‌استریت ژورنال آشکار می‌سازد صدها فقره محموله با مصارف دوگانه الکترونیکی و هدایت دقیق به مبادی مربوطه انتقال یافته است. این پیوندها شرایطی ساخته که چین با پذیرش کمترین پیامد هزینه‌ساز، کارآمدی ساختارهای منطقه‌ای رقیب غربی را به چالش بکشد؛ بدون آن‌که رسماً وارد یک پیمان دفاعی دوجانبه شود.

ارزیابی و چشم‌انداز پیوندها

نقش مؤثر پکن در پایداری تهران برابر اهرم‌های فشار غربی استمرار یافته و شواهد به‌دست‌آمده نشانه‌ای از توقف آن به دست نمی‌دهد. واقعیت آن است که پیوندهای اقتصادی و فنی از ساختاری متکثر شامل بخش خصوصی، شرکت‌های واسط و کانال‌های غیردولتی عبور می‌کند و مهار این مناسبات خارج از اراده تحمیل‌گرایانه واشنگتن باقی خواهد ماند.

پایان گزارش/