همه شهروندان امکان یکسانی برای دور ماندن از آلودگی هوا ندارند؛ فردی که شغلش به حضور در خیابان وابسته است یا خانوادهای که امکانات لازم برای کاهش ورود آلودگی به خانه را ندارند، نمیتواند مانند افراد با قابلیت دورکاری، مواجهه خود را کاهش دهد.
همزمان با تداوم آلودگی هوا در تهران، همه شهروندان امکان یکسانی برای دور ماندن از هوای آلوده ندارند. فردی که شغلش به حضور در خیابان وابسته است، راننده، دستفروش، کارگر روزمزد یا کسی که خانهای با امکانات مناسب برای کاهش ورود آلودگی ندارد، نمیتواند مانند فردی که امکان دورکاری و ماندن در فضای مجهز را دارد، مواجهه خود را کاهش دهد.
به گزارش خبرگزاری راه مردم آنلاین به نقل از رکنا، در توصیه های عمومی مربوط به آلودگی هوا معمولاً گفته میشود افراد در خانه بمانند، پنجره ها را ببندند، از فعالیت بیرون از منزل کم کنند و در صورت امکان از دستگاه تصفیه هوا استفاده کنند اما یک پرسش مهم در این توصیه ها نادیده میماند: چه کسانی واقعاً امکان انجام دادن این کارها را دارند؟
برای فردی که باید هر روز برای تأمین درآمد در خیابان کار کند، ماندن در خانه یک انتخاب ساده نیست. برای کارگری که دستمزد روزانه اش به حضور فیزیکی وابسته است، تعطیل کردن کار ممکن است به معنای از دست دادن درآمد همان روز باشد. خانوادهای که در خانهای کوچک و فاقد امکانات مناسب زندگی میکند نیز ممکن است نتواند به سادگی از خود در برابر آلودگی محافظت کند. اینجا بحران آلودگی وارد قلمرو روانشناسی میشود: فرد خطر را میشناسد، از پیامدهای آن نگران است، اما اختیار کافی برای دور شدن از آن ندارد.
استرس وقتی شدیدتر میشود که فرد بتواند خطر را ببیند اما نتواند از آن فاصله بگیرد. یکی از عوامل مهم در تجربه فشار روانی، میزان کنترل فرد بر موقعیت است. مواجهه با یک خطر زمانی میتواند فرسایندهتر شود که فرد احساس کند نه میتواند آن را متوقف کند و نه میتواند به اندازه کافی از آن فاصله بگیرد.
در روزهای آلوده، ممکن است فرد همزمان چند نگرانی داشته باشد: اگر سر کار نروم درآمدم کم میشود، اگر بیرون بروم سلامتیام به خطر میافتد، اگر فرزندم را به مدرسه بفرستم نگران تنفس او هستم و اگر او را در خانه نگه دارم، مراقبت و آموزش او چه میشود؟ این تعارض، فشار روانی سادهای نیست. فرد میان دو نیاز واقعی قرار میگیرد: حفظ سلامت و حفظ معیشت. توصیه به انتخاب سلامت، وقتی امکان اقتصادی آن فراهم نیست، میتواند ناخواسته احساس ناتوانی و حتی شرم ایجاد کند؛ گویی فرد به اندازه کافی مراقب خود و خانوادهاش نیست، در حالی که مسئله اصلی محدودیت ساختاری است.
آلودگی هوا چگونه به نابرابری روانی تبدیل میشود؟ برخی افراد آنقدر محتاج درآمد هستند که نمیتوانند در خانه بمانند و در عین حال آنقدر در معرض آلودگی هستند که بیرون رفتن برایشان هزینه سلامت دارد. این وضعیت نشان میدهد که خطر محیطی برای همه یکسان توزیع نمیشود. افرادی که شغلهای بیرونی دارند، امکان انتخاب ساعت کار یا محل زندگی ندارند و از خدمات حمایتی کمتری برخوردارند، ممکن است با مواجهه طولانیتری روبرو شوند. در مقابل، گروهی از شهروندان میتوانند با دورکاری، استفاده از خودروی شخصی، تغییر ساعت رفت و آمد یا تجهیزات تصفیه هوا بخشی از مواجهه خود را کاهش دهند. بنابراین تفاوت فقط در میزان آلودگی محلهها نیست، بلکه در منابعی نیز هست که افراد برای محافظت از خود در اختیار دارند. همین نابرابری میتواند احساس بیعدالتی، خشم و فرسودگی اجتماعی را تقویت کند.
کودکان در این بحران فقط دانشآموز نیستند. وقتی آلودگی هوا به تعطیلی مدرسه یا محدود شدن فعالیت بیرون از خانه منجر میشود، پیامد آن تنها عقب افتادن درس نیست. بازی در فضای باز، تحرک، ارتباط با همسالان و تجربه استقلال بخشی از زندگی روزمره کودک است. محدود شدن مکرر این تجربهها میتواند برنامه زندگی خانواده را مختل کند و فشار مراقبتی بیشتری بر والدین، بهویژه والدینی که امکان دورکاری ندارند، وارد کند. البته نباید هر تعطیلی مدرسه را بهطور خودکار عامل آسیب روانی دانست؛ مسئله اصلی تکرار اختلال در زندگی روزمره، نبود برنامه جایگزین و تفاوت امکانات خانوادهها برای مراقبت و آموزش کودک است.
چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر میپردازد؟ زیرا آلودگی هوا فقط ریهها را درگیر نمیکند، بلکه انتخابهای روزمره، درآمد، مراقبت از فرزندان و احساس کنترل بر زندگی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. تحلیل روانشناختی این خبر باید از توصیه های فردی فراتر برود. نمیتوان از همه خواست در خانه بمانند، بی آنکه درباره کارگران، رانندگان، فروشندگان خیابانی و خانوادههایی که چنین امکانی ندارند، پرسید.
پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان: سیاستهای مقابله با آلودگی باید گروههایی را که امکان دورکاری یا توقف فعالیت ندارند، در اولویت حمایت قرار دهد. اطلاعرسانی دقیق، حمایت از مشاغل پرمواجهه، دسترسی به خدمات سلامت و برنامه مشخص برای مدارس و خانوادهها، بخشی از پاسخ اجتماعی به این بحران است. تعطیلی مدرسه یا توصیه به ماندن در خانه، به تنهایی سیاست جامع سلامت عمومی نیست.
راهکار برای مردم: در روزهای آلوده، تا حد امکان زمان فعالیت بیرونی را کاهش دهید و توصیه های معتبر سلامت را دنبال کنید اما اگر شغل شما بیرونی است، خود را بابت نداشتن امکان ماندن در خانه سرزنش نکنید. در خانواده نیز درباره نگرانیها گفتگو کنید و بار مراقبت را تا حد ممکن تقسیم کنید. برای کودکان، فعالیت های جایگزین در فضای داخل خانه و ارتباط با همسالان را حفظ کنید.
تلنگر روانشناختی: وقتی میگوییم در روز آلوده از خانه بیرون نروید، باید بپرسیم چه کسانی توان ماندن در خانه را دارند؟ بحران محیط زیستی زمانی به بحران عدالت اجتماعی تبدیل میشود که حق محافظت از سلامت، به درآمد و امکانات فرد وابسته باشد.
انتهای پیام/
بدون نظر! اولین نفر باشید