بررسی امتیاز چند کتاب پُرچاپ ایرانی در گودریدز نشان میدهد که تعداد تجدید چاپها همیشه با رضایت خوانندگان از تجربه مطالعه همخوانی ندارد؛ برخی آثار با وجود استقبال بازار، میانگین امتیاز متوسطی گرفتهاند و شماری دیگر ارزیابیهای مثبتتری داشتهاند.
تعداد نوبتهای چاپ یک کتاب معمولاً از استقبال بازار نشر حکایت دارد؛ اما آیا این استقبال به معنای رضایت خوانندگان از تجربه مطالعه هم هست؟ نگاهی به امتیازهای ثبتشده برای چند کتاب پُرچاپ ایرانی در گودریدز نشان میدهد که پاسخ همیشه مثبت نیست. بعضی کتابها با وجود تجدید چاپهای فراوان، میانگین امتیاز متوسطی دارند و گروهی دیگر در کنار استقبال بازار، ارزیابیهای مثبتتری از خوانندگان دریافت کردهاند.
«تاکسیسواری» سروش صحت یکی از نمونههای قابلتوجه برای طرح این پرسش است. این مجموعهداستانک که در سال ۱۴۰۲ منتشر شد، در سال ۱۴۰۴ به چاپ پنجاهوچهارم رسید. در صفحه این کتاب در گودریدز، میانگین امتیاز ۲٫۸۳ از پنج و ۷۳۷ ارزیابی ثبت شده است. از میان ارزیابیکنندگان، ۳۳ درصد سه ستاره، ۲۰ درصد دو ستاره و ۱۷ درصد یک ستاره به کتاب دادهاند. سهم امتیازهای چهار و پنج ستاره نیز رویهمرفته ۲۷ درصد است.
این آمار این پرسش را پیش میکشد که چگونه کتابی با چنین ترکیبی از ارزیابیها به چاپهای متعدد میرسد؟ برای بررسی موضوع، میتوان وضعیت «تاکسیسواری» را با چند کتاب شناختهشده دیگر که سابقه تجدید چاپ بالایی دارند، مقایسه کرد.
فاصله میان چاپهای متعدد و امتیاز خوانندگان
«کافه پیانو» نوشته فرهاد جعفری یکی از نمونههای قابلتوجه در این مقایسه است. این رمان که در سال ۱۳۸۶ منتشر شد، در مدت کوتاهی مورد توجه خوانندگان قرار گرفت و بنا بر گزارشهای منتشرشده، در سال نخست ۱۶ بار تجدید چاپ شد. این کتاب در گودریدز بر پایه ۵۵۰۶ ارزیابی، امتیاز ۲٫۸۸ از پنج را به دست آورده است. ۳۷ درصد ارزیابیکنندگان به آن یک یا دو ستاره دادهاند و سهم امتیازهای چهار و پنج ستاره به ۳۰ درصد میرسد.
نزدیکی امتیاز «کافه پیانو» و «تاکسیسواری» جالب توجه است. هر دو کتاب در بازار نشر با استقبال و تجدید چاپ روبهرو شدهاند، اما سهم ارزیابیهای پایین در گودریدز برای هر دو قابلتوجه است. این وضعیت نشان میدهد که تعداد چاپها را نمیتوان بهتنهایی معیار سنجش رضایت خوانندگان دانست.
«روی ماه خداوند را ببوس» نوشته مصطفی مستور، نمونه دیگری در این مقایسه است. این رمان که نخستینبار در سال ۱۳۷۹ منتشر شد، در سال ۱۴۰۴ به چاپ صدوهفتادم رسید. امتیاز کتاب در گودریدز ۳٫۱۱ از پنج است و ۹۳۵۶ ارزیابی برای آن ثبت شده است. در این مجموعه، ۳۹ درصد کاربران یک یا دو ستاره، ۲۷ درصد سه ستاره و ۳۹ درصد چهار یا پنج ستاره ثبت کردهاند. توزیع امتیازها از واکنشهای متفاوت حکایت دارد؛ این کتاب در میان مخاطبانش هم موافقان دارد و هم منتقدان.
«بامداد خمار» نوشته فتانه حاجسیدجوادی نیز با امتیاز ۳٫۱۸ از پنج و بیش از ۷۶۰۰ ارزیابی، در محدوده میانی این مقایسه قرار میگیرد. این رمان که از آثار پُرمخاطب ادبیات داستانی ایران به شمار میرود، تا خرداد ۱۴۰۴ به چاپ هشتادوپنجم رسیده بود. در گودریدز، ۴۱ درصد کاربران به آن چهار یا پنج ستاره دادهاند و ۳۰ درصد امتیازهای یک یا دو ستاره برای آن ثبت شده است. این آمار نشان میدهد تجربه خواندن کتاب برای کاربران این پلتفرم یکسان نبوده است.
کتابهایی با امتیازهای بالاتر
در سوی دیگر این مقایسه، «چراغها را من خاموش میکنم» نوشته زویا پیرزاد قرار دارد. این رمان که در سال ۱۳۸۰ منتشر شد، به چاپ صدم رسید و در گودریدز بر پایه بیش از ۱۰ هزار و ۶۰۰ ارزیابی، امتیاز ۳٫۶۲ از پنج دریافت کرده است. ۵۶ درصد کاربران به این کتاب چهار یا پنج ستاره دادهاند و سهم امتیازهای یک و دو ستاره به ۱۳ درصد میرسد.
تفاوت توزیع امتیازهای این رمان با «تاکسیسواری» و «کافه پیانو» چشمگیر است. در حالی که سهم امتیازهای پایین در دو کتاب نخست به حدود ۳۸ درصد میرسد، این سهم برای رمان پیرزاد به ۱۳ درصد کاهش پیدا میکند. این تفاوت میتواند نشانهای از همگرایی بیشتر ارزیابی خوانندگان درباره تجربه مطالعه این کتاب باشد.
«سمفونی مردگان» نوشته عباس معروفی نیز با امتیاز ۴٫۲۸ از پنج و بیش از ۲۲ هزار و ۵۰۰ ارزیابی، بالاترین میانگین امتیاز را در میان نمونههای این بررسی دارد. در صفحه گودریدز این رمان، ۸۲ درصد کاربران چهار یا پنج ستاره ثبت کردهاند و سهم امتیازهای یک و دو ستاره به حدود چهار درصد میرسد. بر اساس اطلاعات ثبتشده در کتابفروشیهای عرضهکننده آثار نشر ققنوس، این کتاب در سال ۱۴۰۵ به چاپ هفتادم رسیده است.
گودریدز چه چیزی را نشان میدهد؟
مقایسه این کتابها تصویری یکدست از رابطه فروش و رضایت خوانندگان ارائه نمیکند. «تاکسیسواری» و «کافه پیانو» با وجود تجدید چاپهای متعدد، میانگین امتیازهایی نزدیک به ۲٫۸ دارند. «روی ماه خداوند را ببوس» و «بامداد خمار» در محدوده میانی قرار میگیرند و «چراغها را من خاموش میکنم» و «سمفونی مردگان» امتیازهای بالاتری دارند.
البته باید این دادهها را با احتیاط خواند. گودریدز جامعه آماری همه خریداران کتاب در ایران را نمایندگی نمیکند. کاربران این پلتفرم ممکن است از نظر سن، سلیقه ادبی، محل زندگی و معیارهای ارزیابی با دیگر خوانندگان تفاوت داشته باشند. همچنین تعداد ارزیابیها با تعداد نسخههای فروختهشده یا خواندهشده برابر نیست. برای نمونه، «سمفونی مردگان» بیش از ۲۲ هزار ارزیابی دارد، در حالی که تعداد ارزیابیهای «تاکسیسواری» به حدود ۷۰۰ مورد میرسد. این تفاوت در حجم دادهها هنگام مقایسه اهمیت دارد.
از سوی دیگر، نوبت چاپ معادل تیراژ یا فروش قطعی نیست. ممکن است یک نوبت چاپ با تیراژی محدود منتشر شود و نوبت دیگری تیراژ بیشتری داشته باشد. گزارشهای بازار نشر نیز به تفاوت تیراژ نوبتهای چاپ اشاره کردهاند. بنابراین، تعداد چاپها را باید نشانهای از تداوم تقاضا دانست، نه عددی دقیق برای محاسبه میزان فروش.
محبوبیت، فروش و رضایت؛ سه معیار متفاوت
این مقایسه نشان میدهد که نمیتوان موفقیت یک کتاب را با یک شاخص توضیح داد. تجدید چاپ از وجود تقاضا در بازار خبر میدهد؛ امتیاز گودریدز تصویری از داوری بخشی از خوانندگان ارائه میکند؛ و نظرهای کاربران میتواند دلایل پسندیدن یا نپسندیدن یک اثر را روشنتر کند.
در مورد «تاکسیسواری»، شهرت پیشین سروش صحت در تلویزیون و سینما و سابقه اجرای برنامه «کتابباز» نیز میتواند در جلب توجه مخاطبان و شکلگیری تقاضای اولیه مؤثر بوده باشد. با این حال، دادههای موجود سهم این عوامل را در فروش کتاب مشخص نمیکنند. همچنین انتشار سریال اقتباسی «تاکسی» پس از رسیدن کتاب به چاپهای متعدد اتفاق افتاده است؛ بنابراین، نمیتوان آن را عامل موفقیت اولیه اثر دانست.
در نهایت، امتیازهای گودریدز حکمی قطعی درباره ارزش ادبی کتابها صادر نمیکنند. این دادهها بیشتر فرصتی برای طرح پرسشی درباره سازوکار بازار کتاب فراهم میآورند: آیا خوانندگان کتابی را به دلیل نام نویسنده، تبلیغات، موضوع یا کنجکاوی اولیه میخرند و پس از مطالعه، داوری متفاوتی درباره آن دارند؟ پاسخ به این پرسش به بررسی دقیقتر رفتار خریداران، تیراژها، دلایل انتخاب کتاب و واکنشهای پس از مطالعه نیاز دارد. با این حال، کنار هم گذاشتن آمار چاپ و ارزیابیهای خوانندگان نشان میدهد که فروش و رضایت دو شاخص جداگانهاند و برای شناخت وضعیت یک کتاب باید هر دو را در نظر گرفت.
منبع: ایبنا
انتهای پیام/
بدون نظر! اولین نفر باشید