گسترش تدریجی شبکه نفوذ سیاسی، فناورانه و امنیتی رژیم صهیونیستی در کشورهای آسیای مرکزی، زنگ خطری جدی برای امنیت پیرامونی ایران به شمار میرود.
بررسی تحولات سالهای اخیر در منطقه آسیای مرکزی حاکی از آن است که حضور و نفوذ رژیم صهیونیستی دیگر تنها به روابط دوجانبه یا همکاریهای فنی محدود نمیشود، بلکه به شکلگیری یک اکوسیستم چندلایه انجامیده است. این شبکه پیچیده از آموزش نخبگان و شبکهسازی اجتماعی تا صادرات فناوریهای هوشمند نظارتی و تلاش برای گسترش پیمان ابراهیم امتداد یافته است؛ روندی که در سایه بیتوجهی جمهوری اسلامی، ماهیت فضای راهبردی شمال و شمالشرقی ایران را از یک حاشیه امن به محیطی متمایل به رقیب تبدیل میکند. شناخت این لایههای مختلف نفوذ برای طراحی پاسخ راهبردی مناسب امری ضروری است.
۱. ماشاو؛ ابزار اصلی مهندسی اجتماعی نخبگان
آژانس همکاریهای بینالمللی اسرائیل (MASHAV) که از دههها پیش فعالیت میکند، ستون فقرات نفوذ این رژیم در آسیای مرکزی محسوب میشود. کارکرد اصلی ماشاو تنها آموزش نیست، بلکه اجتماعیسازی و پرورش نخبگان و مدیران اجرایی آینده کشورهای هدف است. این نهاد به جای افراد عادی، متخصصان دولتی، کارشناسان آب و مقامات کشاورزی را آموزش میدهد تا در بازگشت به کشور خود، سکان سیاستگذاری را به دست گیرند.
به عنوان نمونه، امضای یادداشت تفاهم میان وزارت آموزش قزاقستان و نهادهای اسرائیلی در آستانه، برگزاری دورههای تخصصی برای متخصصان قزاق در حیفا، و اعلام آمادگی سفیر اسرائیل برای آموزش کارشناسان ازبک در حوزههای کشاورزی و فناوری، نشاندهنده استمرار این الگو است. گزارشها همچنین از رشد قابلتوجه همکاریهای اقتصادی اسرائیل با تاجیکستان و فعالیت مراکز کشاورزی مرتبط با ماشاو در این کشور حکایت دارند. این شبکه در عمل به تولید نخبگان وفادار و وابسته به فناوریهای صهیونیستی منجر میشود که در تصمیمگیریهای کلان به نفع این شریک عمل میکنند.
۲. سازمانهای غیردولتی و ایجاد نفوذ اجتماعی غیرامنیتیشده
برخلاف تصور رایج که نهادهای مدنی را صرفاً پوششی برای فعالیتهای جاسوسی میداند، کارکرد دقیقتر آنها غیرامنیتیسازی و عادیسازی حضور اسرائیل در منطقه است. برگزاری کارگاههای آموزشی با عناوین بشردوستانه نظیر سلامت خانواده، حقوق زنان و توانمندسازی توسط کارشناسان اعزامی از حیفا در کشورهای تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان، فضایی را فراهم میکند که مقاومت فرهنگی در برابر این رژیم کاهش یابد.
این فعالیتها اگرچه در ظاهر بیخطر به نظر میرسند، اما اثر تجمیعی آنها ایجاد شبکهای از فعالان مدنی، روزنامهنگاران و سازمانهای محلی است که در هنگام بروز تنش، روایتهای صهیونیستی را بازنشر داده و به عنوان ابزار فشار سیاسی عمل خواهند کرد.
۳. فناوری به مثابه اهرم اطلاعاتی؛ از کشاورزی تا ابزارهای نظارتی
یکی از ابعاد مهم نفوذ اسرائیل، پیوند میان همکاریهای فنی و قدرت اطلاعاتی است. شرکتهای صهیونیستی در کنار صادرات فناوریهای کشاورزی و آب، زیرساختهای نظارتی پیشرفتهای را نیز در اختیار کشورهای آسیای مرکزی قرار میدهند. گزارشهای مؤسسات بینالمللی نشان میدهد که نرمافزارهای جاسوسی مانند پگاسوس و پردیتور در برخی کشورهای این منطقه مورد استفاده قرار گرفتهاند. وابستگی دولتهای منطقه به فناوریهای نظارتی اسرائیل، اهرم فشار اطلاعاتی پایداری را برای این رژیم ایجاد میکند که میتواند در لحظات بحنانی علیه منافع ایران فعال شود.
۴. پیمان ابراهیم؛ از نفوذ دوجانبه تا همبستگی چندجانبه
پیوستن قزاقستان به پیمان ابراهیم در جریان نشست با ایالات متحده، تحولی کیفی در جهت تثبیت حضور اسرائیل در منطقه محسوب میشود. اگرچه انگیزه آستانه بیشتر تنوعبخشی به روابط ژئوپلیتیک است، اما پیامد ساختاری آن ایجاد یک همبستگی نهادی غیرقابل بازگشت است. در صورت همراهی سایر کشورهای منطقه نظیر ازبکستان و ترکمنستان با این روند، فضای سیاسی برای مهار ایران و شکلدهی به ائتلافهای ضدایرانی در مرزهای شمالی و شرقی هموارتر خواهد شد.
۵. پیامدهای غفلت راهبردی برای جمهوری اسلامی ایران
ادامه بیتوجهی تهران به تحولات آسیای مرکزی پیامدهای سنگینی به دنبال دارد. فرسایش عمق راهبردی ایران، تلاش برای ایجاد محاصره زمینی و اقتصادی از طریق همسایگان شمالی، و به خطر افتادن منافع حیاتی در کشورهایی نظیر ترکمنستان، از جمله خطرات پیش رو است. همچنین، نشر روایتهای سکولار و غربی توسط شبکههای نفوذ، پیوندهای تمدنی و فرهنگی ایران با این منطقه را از درون تهی میکند.
۶. جمعبندی و راهکار مقابله
مقابله با نفوذ تدریجی، چندلایه و توسعهمحور اسرائیل در آسیای مرکزی نیازمند پاسخی جامع است. ایران نمیتواند تنها به هشدار اکتفا کند؛ بلکه باید با فعالسازی بخش خصوصی و ارائه جایگزینهای مناسب در حوزههای فناوری آب، کشاورزی و آموزش، نیازهای کشورهای منطقه را پوشش دهد تا از تحمیل هزینههای امنیتی سنگین جلوگیری شود.
منبع: مهر
انتهای پیام/
بدون نظر! اولین نفر باشید