رویکرد صداوسیما در تغییر نام «دریای خزر» به «کاسپین»

اقدامی که در صدا و سیما آغاز شده است و در چارچوب آن تلاش می‌شود نام «دریای خزر» به «کاسپین» تغییر یابد، ابعاد حقوقی، تاریخی و ژئوپلیتیکی گسترده‌ای دارد. این موضوع به‌ویژه از آن رو حائز اهمیت است که نام‌های جغرافیایی، فراتر از یک واژه ساده، حامل هویت، حاکمیت و پیشینهٔ تاریخی ملت‌ها هستند و دستکاری در آن‌ها می‌تواند پیامدهای ناخواسته‌ای در حوزه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به دنبال داشته باشد.

اصول و قواعد نام‌گذاری

بر اساس استانداردهای بین‌المللی و رویه‌های رایج در سازمان ملل متحد، تعیین و تغییر نام‌های جغرافیایی دارای ضوابط مشخصی است. کمیته تخصصی استانداردسازی نام‌های جغرافیایی و نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد همواره بر این نکته تأکید دارند که نام‌های سنتی و تاریخی که ریشه در اسناد کهن و فرهنگ بومی دارند، باید صیانت شوند. در این میان، هرگونه تغییر نام باید با پشتوانه کارشناسی دقیق، اجماع ملی و رعایت قوانین موضوعه صورت پذیرد تا از بروز تنش‌های هویت‌ساز و دیپلماتیک جلوگیری شود.

نام خزر و دلیل پیشنهاد تغییر آن

نام «دریای خزر» ریشه‌ای کهن در تاریخ این سرزمین دارد و در منابع تاریخی معتبر ایرانی و بین‌المللی به همین نام ثبت شده است. با این حال، حامیان استفاده از واژه «کاسپین» استدلال‌هایی را مطرح می‌کنند که عمدتاً بر پایه معادل‌های رایج در زبان‌های غربی، تسهیل تعاملات بین‌المللی یا هم‌راستایی با نام‌های لاتین استوار است. در مقابل، منتقدان و کارشناسان تاریخ و جغرافیا بر این باورند که واژه «خزر» بخشی از حافظه تاریخی و هویت جغرافیایی ایران است و دلیلی موجه برای جایگزینی آن با واژه‌های غربی وجود ندارد، به‌ویژه که این تغییرات ممکن است در اسناد رسمی و حقوقی کشورها نیز ابهاماتی ایجاد کند.

بررسی این رویداد نشان می‌دهد که تغییر نام در رسانه ملی، پیش از آنکه یک تصمیم صرفاً رسانه‌ای باشد، نیازمند ارزیابی همه‌جانبه از سوی نهادهای تخصصی مانند فرهنگستان زبان و ادب فارسی، وزارت امور خارجه و سازمان‌های متولی امور نقشه‌برداری و اطلاعات جغرافیایی است. بی‌توجهی به پیشینه‌های تاریخی و حقوقی نام‌های جغرافیایی می‌تواند به اختلافات دامن بزند و سرمایه اجتماعی و فرهنگی کشور را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، شایسته است تصمیم‌گیرندگان در این حوزه با حساسیت بیشتری نسبت به صیانت از میراث نام‌گذاری جغرافیایی ایران عمل کنند.

پایان گزارش/