در حالی که واشنگتن هم‌زمان با توافق بر سر کاهش تعرفه‌ها، صادرات قطعات هواپیما به چین را محدود کرده است، تناقض موجود نشان می‌دهد که پشت لبخندهای تجاری ترامپ و شی، رقابت بر سر اهرم‌های قدرت همچنان با شدت ادامه دارد.
توافق‌های تجاری؛ آتش‌بس بدون حل اختلافات
درست چند روز پس از توافق دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ بر سر کاهش متقابل تعرفه‌ها، واشنگتن صادرات قطعات هواپیما به چین را کند کرد تا در مذاکرات بر سر مواد معدنی راهبردی، اهرم فشار بیشتری داشته باشد. هم‌زمانی این اقدام با اعلام توافق‌های تجاری، پرسشی اساسی را مطرح می‌کند مبنی بر اینکه آیا دو کشور در پی حل اختلافات هستند یا می‌خواهند با حفظ اهرم‌های متقابل، رقابت راهبردی را با هزینه کمتری ادامه دهند؟
توافق‌های اخیر آمریکا و چین را باید در چارچوب تلاش دو اقتصاد بزرگ جهان برای جلوگیری از بازگشت جنگ تعرفه‌ای بررسی کرد. تشدید تعرفه‌ها و اقدامات تلافی‌جویانه در سال ۲۰۲۵ نشان داد که تقابل تجاری می‌تواند زنجیره‌های تأمین و برنامه‌ریزی شرکت‌های بین‌المللی را مختل کند. از همین رو، تمدید آتش‌بس تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ بیش از آنکه نشانه پایان اختلافات باشد، فرصتی برای ادامه مذاکره و جلوگیری از تشدید تنش فراهم کرده است.
توافق در سایه رقابت راهبردی؛ ترامپ و شی چه چیزی را معامله می‌کنند؟
یکی از نتایج مذاکرات، توافق بر سر چارچوب کاهش متقابل تعرفه‌ها برای حدود ۳۰ میلیارد دلار کالا از هر طرف است. بر اساس اعلام وزارت بازرگانی چین، بیش از ۹۰ درصد کالاهای مشمول این چارچوب قرار خواهند گرفت. اسباب‌بازی، لوازم خانگی و محصولات مورد استفاده کودکان در فهرست کالاهای صادراتی چین به آمریکا قرار دارند؛ در مقابل، محصولات کشاورزی، تجهیزات پزشکی، کالاهای بهداشتی و زغال‌سنگ از جمله اقلام مورد توجه چین هستند. اجرای این چارچوب به طی مراحل قانونی داخلی وابسته است و توافق اولیه را نباید با اجرای کامل کاهش تعرفه‌ها یکسان دانست.
خرید محصولات آمریکایی نیز به ابزار چانه‌زنی دولت ترامپ تبدیل شده است. کاخ سفید از تعهد چین به خرید سالانه دست‌کم ۱۷ میلیارد دلار محصولات کشاورزی آمریکا در سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ خبر داد که این رقم جدا از خریدهای مربوط به دانه سویا است. همچنین خرید اولیه ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ در فهرست توافق‌های اعلام‌شده قرار گرفت. این تعهدات برای کشاورزان و صنایع آمریکا اهمیت اقتصادی دارد، اما ارزش واقعی آن‌ها به اجرای تعهدات و ثبت سفارش‌های قطعی بستگی دارد.
با وجود این پیشرفت‌ها، اختلاف بر سر توازن تجاری و ساختار اقتصاد دو کشور پابرجاست. واشنگتن از محدودیت دسترسی شرکت‌های آمریکایی به بازار چین و سیاست‌های صنعتی پکن انتقاد می‌کند؛ در مقابل، چین محدودیت‌های تجاری و فناورانه آمریکا را مانعی برای رقابت شرکت‌های خود می‌داند. کاهش تعرفه بخشی از کالاها، اختلاف بر سر شرایط رقابت، نقش دولت در اقتصاد و دسترسی شرکت‌ها به بازار یکدیگر را حل نمی‌کند.
تراشه و مواد معدنی؛ اهرم‌های متقابل قدرت
اگر تعرفه‌ها ابزار آشکار فشار اقتصادی باشند، فناوری‌های پیشرفته و مواد معدنی راهبردی در لایه عمیق‌تری از رقابت دو کشور قرار می‌گیرند. واشنگتن می‌کوشد دسترسی چین به فناوری‌هایی را محدود کند که در توسعه توان محاسباتی پیشرفته و کاربردهای نظامی نقش دارند. پکن نیز این محدودیت‌ها را تلاشی برای کند کردن پیشرفت فناورانه خود می‌داند و توسعه توان داخلی در حوزه نیمه‌رساناها و هوش مصنوعی را دنبال می‌کند.
تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی نمونه روشنی از این اختلاف هستند. سیاست صادراتی آمریکا، دسترسی شرکت‌های چینی به برخی تراشه‌ها و تجهیزات ساخت نیمه‌رسانا را به مجوزها و شرایط مشخص وابسته کرده است. این محدودیت‌ها از نگاه واشنگتن ابزاری برای کنترل انتقال فناوری‌های حساس‌اند اما برای شرکت‌های آمریکایی، محدود شدن بازار چین می‌تواند به از دست رفتن بخشی از درآمد و فرصت‌های تجاری منجر شود. چین نیز با حمایت از تولیدکنندگان داخلی می‌کوشد وابستگی خود را به تأمین‌کنندگان آمریکایی کاهش دهد.
مواد معدنی راهبردی سوی دیگر این معادله‌اند. چین در استخراج و فرآوری برخی عناصر خاکی کمیاب جایگاه مهمی دارد؛ موادی که در تجهیزات الکترونیکی، خودروهای برقی، سامانه‌های انرژی و صنایع دفاعی کاربرد دارند. ایجاد جایگزین برای زنجیره تأمین چین به زمان و سرمایه‌گذاری قابل توجهی نیاز دارد. از همین رو، محدودیت‌های صادراتی پکن می‌تواند بر محاسبات واشنگتن اثر بگذارد؛ همان‌گونه که محدودیت‌های صادرات فناوری آمریکا بر برنامه‌های صنعتی چین تأثیر می‌گذارد.
هزینه تشدید تنش؛ چرا دو طرف به توافق‌های محدود تن می‌دهند؟
آمریکا و چین می‌دانند که تشدید جنگ تجاری می‌تواند هزینه‌های قابل توجهی برای اقتصاد داخلی آن‌ها ایجاد کند. افزایش دوباره تعرفه‌ها ممکن است هزینه واردات کالاها و نهاده‌های تولید را در آمریکا بالا ببرد؛ ضمن آنکه بخش‌هایی از کشاورزی و صنعت این کشور برای فروش محصولات خود به بازار چین وابستگی دارند. از این رو، توافق بر سر خرید محصولات کشاورزی، هواپیما و کالاهای صنعتی می‌تواند برای دولت ترامپ دستاوردی اقتصادی و سیاسی محسوب شود.
با این حال، از نظر کارشناسان، دولت ترامپ باید میان مطالبه امتیازهای اقتصادی از پکن و حفظ محدودیت‌های مورد نظر خود برای حفاظت از فناوری‌های حساس توازن برقرار کند. نگرانی‌های امنیت ملی و فشار جریان‌های منتقد امتیازدهی فناورانه نیز فضای مانور واشنگتن را محدود می‌کند. چین نیز با وجود تلاش برای کاهش وابستگی به آمریکا، همچنان از دسترسی به بازار این کشور و ثبات تجارت جهانی منتفع می‌شود.
چشم‌انداز توافق‌ها؛ چه تحولاتی تعیین‌کننده خواهند بود؟
پایداری تفاهم واشنگتن و پکن به چند تحول وابسته است که اجرای واقعی کاهش تعرفه‌ها، میزان تحقق تعهدات چین برای خرید محصولات آمریکایی، وضعیت صادرات مواد معدنی راهبردی و تصمیم‌های آمریکا درباره مجوزهای صادرات تراشه از آن جمله اند. عملکرد سازوکارهای مشترک تجارت و سرمایه‌گذاری نیز مشخص می‌کند که آیا این نهادها می‌توانند اختلافات اجرایی را حل کنند یا صرفاً کانالی برای ادامه مذاکره باقی می‌مانند.
در مجموع، توافق‌های اقتصادی ترامپ و شی بیشتر از آنکه نشانه پایان رقابت دو قدرت باشد، تلاشی برای مهار هزینه‌های آن است. آمریکا به دنبال گسترش بازار صادراتی و حفظ محدودیت‌های فناورانه مورد نظر خود است؛ چین نیز می‌خواهد دسترسی به بازارهای جهانی را حفظ کند، فشار تعرفه‌ای را کاهش دهد و مسیر پیشرفت صنعتی خود را ادامه دهد.
منبع: مهر
انتهای پیام/
سایر اخبار
بحران تنگه هرمز چگونه قفسه داروخانه‌های لندن و نیویورک را خالی کرد؟
شلیک تصادفی اسلحه به پای مایکل مان؛ فیلم‌برداری «مخمصه ۲» با تأخیر مواجه می‌شود
جایگاه تبلیغات شما
بدون نظر! اولین نفر باشید