علوم پایه نباید به حاشیه رانده شود

رئیس انجمن ترویج علم ایران با تاکید بر ضرورت گسترش ارتباط علم و جامعه، معتقد است توجه به علوم پایه، به‌عنوان ریشه و بنیان پیشرفت علمی کشور، ضرورتی انکارناپذیر است؛ با این حال، توسعه علمی زمانی به نتایج ملموس و اثرگذار منجر می‌شود که دستاوردهای علمی از فضای دانشگاهی فراتر بروند و در زندگی روزمره مردم نقش‌آفرینی کنند.

به گزارش خبرگزاری راه مردم آنلاین به نقل از ایسکانیوز، علوم پایه، زیربنای توسعه علمی و فناوری هر کشور به شمار می‌روند و بخش مهمی از دستاوردهای علمی و نوآوری‌های فناورانه بر پایه دانش تولیدشده در این حوزه شکل می‌گیرند.

با این حال، اهمیت این رشته‌ها صرفا به جایگاه آن‌ها در نظام دانشگاهی و تولید دانش محدود نمی‌شود. یکی از چالش‌های اساسی نظام علمی کشور، برقراری ارتباط موثر میان علم و جامعه و تبدیل دستاوردهای علمی به آگاهی عمومی و بهبود کیفیت زندگی مردم است.

کاهش اقبال به رشته‌های علوم پایه، خالی‌ماندن ظرفیت برخی رشته‌ها در دانشگاه‌ها و فاصله میان تولید علم و کاربرد اجتماعی آن، ضرورت بازنگری در سیاست‌های علمی و تقویت نگاه متوازن به حوزه‌های مختلف دانش را دوچندان کرده است.

به همین منظور خبرنگار ایسکانیوز با اکرم قدمی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و رئیس انجمن ترویج علم ایران گفت‌وگو کرده است که در ادامه می‌خوانید.

ضرورت پیوند علم با زندگی روزمره مردم

قدمی با اشاره به ضرورت گسترش ارتباط میان علم و جامعه گفت: علمی که صرفا در دانشگاه تولید شود و نتواند به جامعه راه پیدا کند، آثار چندان ملموس و قابل مشاهده‌ای نخواهد داشت. هدف ما این است که علم به سرمایه اجتماعی تبدیل شود و در زندگی مردم نقش و جایگاه واقعی پیدا کند.

وی با بیان اینکه هدف اصلی ترویج علم، فراتر از انتقال صرف اطلاعات و یافته‌های علمی است، افزود: ما می‌خواهیم علم در سطح جامعه گسترش پیدا کند، به آگاهی عمومی منجر شود و در نهایت، نتایج آن در زندگی روزمره مردم و ارتقای سطح زندگی آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

علوم پایه؛ ریشه و بنیان پیشرفت علمی

رئیس انجمن ترویج علم ایران با اشاره به نام‌گذاری سال ۲۰۲۲ به‌عنوان سال جهانی علوم پایه اظهار کرد: این موضوع نشان می‌دهد که مسئله علوم پایه، موضوعی جهانی است و کاهش اقبال به این رشته‌ها تنها به کشور ما محدود نمی‌شود.

قدمی با بیان اینکه کاهش گرایش به رشته‌های علوم پایه به یکی از دغدغه‌های نظام‌های علمی در کشورهای مختلف تبدیل شده است، ادامه داد: یونسکو نیز در همین زمینه تمهیداتی را در نظر گرفته و تلاش کرده است توجه به علم و جایگاه آن را در سطح جامعه تقویت کند.

وی با تاکید بر اهمیت علوم بنیادی در شکل‌گیری و توسعه دانش تصریح کرد: ریشه علم، علوم بنیادی و علوم پایه است و طبیعتا باید توجه بیشتری به این حوزه‌ها داشته باشیم. نمی‌توان از پیشرفت علمی کشور سخن گفت، اما نسبت به علوم پایه و جایگاه آن‌ها بی‌توجه بود. توجه به این رشته‌ها یک ضرورت است و بدون آن، امیدواری به پیشرفت علمی کشور دشوار خواهد بود.

ضرورت پیگیری تخصصی برای تحقق اهداف سال جهانی علوم پایه

قدمی با اشاره به فعالیت‌های انجام‌شده در زمینه ترویج علوم پایه گفت: در سال جهانی علوم پایه اقداماتی در این زمینه انجام شد، اما برای اینکه این اقدامات به نتایج عملیاتی و ماندگار منجر شوند، لازم است یک کارگروه تخصصی با جدیت بیشتری موضوع را دنبال کند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در نهادهای علمی کشور افزود: کمیسیون ملی یونسکو نیز کارگروه علوم پایه دارد و در بخش‌های مختلف کشور هم فعالیت‌هایی در حوزه علوم پایه انجام می‌شود. ما نیز در کارگروه علوم پایه حضور داریم، اما به نظرم اگر قرار باشد به‌طور مشخص و تخصصی درباره مسائل علوم پایه صحبت کنیم، بهتر است این موضوع در چارچوب کمیته‌های تخصصی یا با حضور استادان و متخصصان این حوزه دنبال شود.

رئیس انجمن ترویج علم ایران با تاکید بر ضرورت اتخاذ رویکردی متوازن در سیاست‌گذاری علمی خاطرنشان کرد: موضوعی که امروز برای ما اهمیت اصلی دارد، این است که علم را به سطح جامعه ببریم و زمینه تبدیل آن به آگاهی و بهبود زندگی مردم را فراهم کنیم. این موضوع به برگزاری نشست‌ها و پیگیری‌های مختلف نیاز دارد.

از سوی دیگر، خالی‌ماندن صندلی‌های رشته‌های علوم پایه در دانشگاه‌ها نیز مسئله‌ای جدی است که باید برای آن چاره‌اندیشی کرد.

نگاه به علم محدود به علوم پایه محدود نباشد

قدمی در ادامه با تاکید بر ضرورت نگاه جامع به حوزه‌های علمی گفت: البته به اعتقاد من، موضوع را باید فراتر از علوم پایه ببینیم. نگاه ما به علم نباید صرفا به چند رشته یا حوزه مشخص محدود باشد. باید همه علوم را در نظر بگیریم و برای ارتباط میان آن‌ها و جامعه اهمیت قائل شویم.

رئیس انجمن ترویج علم ایران با اشاره به اینکه دامنه توجه به علم باید گسترده‌تر از رشته‌های علوم پایه باشد، اضافه کرد: حتی علوم اجتماعی نیز در این چارچوب قرار می‌گیرند. هدف اصلی این است که علم، در همه حوزه‌ها، بتواند در سطح جامعه حضور و پایداری پیدا کند و آثار آن در زندگی مردم نمایان شود.

وی با تاکید بر اینکه تولید دانش به‌تنهایی برای اثرگذاری اجتماعی کافی نیست، اظهار کرد: ممکن است دانشمندی در حوزه علوم پایه فعالیت کند و دستاوردهای علمی ارزشمندی داشته باشد، اما اگر نتواند نتایج فعالیت خود را به جامعه منتقل کند، آثار و دستاوردهای او چندان دیده نخواهد شد. بنابراین، باید به انتقال علم و برقراری ارتباط موثر میان دانشمندان و جامعه نیز توجه کنیم.

انتهای پیام/