تعیین برد ۲ هزار کیلومتری برای موشکهای بالستیک ایران، در سالهای اخیر بیش از آنکه ناشی از محدودیتهای فنی و مهندسی باشد، تابعی از محاسبات راهبردی و دکترین دفاعی بوده است؛ موضوعی که اکنون با تحولات منطقه، در کانون توجهات قرار گرفته و پرسشهایی را درباره توان علمی و صنعتی کشور برای عبور از این مرز ایجاد کرده است.
دو هزار کیلومتر؛ محدودیت فنی یا انتخاب راهبردی؟
برای پاسخ به این پرسش، ابتدا باید این تصور نادرست را کنار گذاشت که برد ۲ هزار کیلومتری موشکهای ایران، الزاماً به معنای ناتوانی کشور در طراحی و ساخت موشکهای دوربردتر است. بررسی اظهارات فرماندهان نظامی در سالهای گذشته نشان میدهد که این محدوده، یک انتخاب مبتنی بر نیازهای دفاعی بوده، نه سقفی تغییرناپذیر برای فناوری. سردار عزیز جعفری در آبان ۱۳۹۶ اعلام کرد که برد ۲ هزار کیلومتر برای تأمین نیازهای دفاعی کافی است، چرا که بخش عمده منافع و نیروهای آمریکایی در منطقه در همین محدوده قرار داشتند.
میراث شهید طهرانیمقدم؛ رسیدن به ۲ هزار کیلومتر، پایان مسیر نبود
شهید حسن طهرانیمقدم، بنیانگذار صنعت موشکی ایران، مسیری را آغاز کرد که هدف آن تبدیل وابستگی به خودکفایی دفاعی بود. در سال ۱۳۶۳ نخستین موشک ایران به سمت کرکوک شلیک شد و این نقطه آغازی برای صنعتی شد که به طراحی و تولید محصولات بومی رسید. روایت سردار حاجیزاده از نگاه شهید طهرانیمقدم نشان میدهد که او معتقد بود توسعه نباید صرفاً به افزایش برد محدود شود، بلکه افزایش دقت، قابلیت اطمینان و بهبود عملکرد سامانهها نیز باید در اولویت باشد.
تأکید بر نبود محدودیت فنی برای افزایش برد
سردار امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، در آذر ۱۳۹۷ در دانشگاه علم و صنعت تأکید کرد که برد ۲ هزار کیلومتری «وحی منزل» نیست و جمهوری اسلامی توانایی ساخت موشکهایی با برد بیشتر را دارد. او تصریح کرد که ایران از نظر فنی و قراردادی محدودیتی ندارد و این برد بر اساس نیازها تعیین شده است. وی در بهمن ۱۴۰۳ نیز بار دیگر گفت که جمهوری اسلامی در آن مقطع قادر به تولید موشکهایی با برد ۲ هزار کیلومتر است و محدودیتی فنی ندارد.
فرماندهان سپاه چه میگفتند؟
سردار شهید عباس نیلفروشان نیز در شهریور ۱۴۰۲ عنوان کرد که جمهوری اسلامی از نظر فناوری مشکلی برای افزایش برد ندارد، اما برد موشکها تابعی از دکترین عملیاتی است. او تأکید کرده بود که در صورت نیاز یا ابلاغ تدبیر جدید، محدودیت فنی وجود ندارد و تمرکز نیروهای مسلح در آن زمان بر ارتقای کیفیت موشکها از جمله توسعه موشک فتاح بود.
موشکهای ۲ هزار کیلومتری ایران؛ چه چیزی تاکنون به دست آمده است؟
ایران در حوزههای مختلف موشکی به ظرفیتهای قابل توجهی دست یافته است. موشک سجیل به عنوان یک سامانه سوخت جامد دو مرحلهای با برد ۲ هزار کیلومتر، موشک خرمشهر ۴ (خیبر) با برد ۲ هزار کیلومتر و سرجنگی ۱۵۰۰ کیلوگرمی، موشک عماد با تمرکز بر دقت و موشک فتاح با قابلیت مقابله با سامانههای دفاعی، نمونههایی از این توانمندی هستند. این دستاوردها نشان میدهد که دانش بومی برای توسعه نسلهای جدید موشکی فراهم است.
مهمترین تحول؛ اعلام رسمی برداشتهشدن محدودیت ۲ هزار کیلومتری
سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در ۱۶ آبان ۱۴۰۵ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال برداشتهشدن محدودیت برد موشکها اعلام کرد: «این محدودیت برای ما برداشته شده است.» این اظهارنظر پس از تأکید رهبر معظم انقلاب بر ضرورت پاسخ فوری و مؤثر به تهدیدات مطرح شد. این موضعگیری نشان میدهد که عدد ۲ هزار کیلومتر دیگر سقف قطعی سیاست اعلامی سپاه نیست و تغییرات در ارزیابی تهدیدات منجر به بازنگری در این سیاست شده است.
آیا از نظر فناوری امکان عبور از ۲ هزار کیلومتر وجود دارد؟
افزایش برد موشک بالستیک وابسته به فناوریهای پیشرانش، مواد پیشرفته، سامانههای هدایت و ناوبری است. ایران در توسعه ماهوارهبرهای بومی ثابت کرده که در این حوزهها صاحب فناوری است. گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ نیز تأیید میکند که ایران میتواند از فناوری ماهوارهبرها برای توسعه موشکهای دوربردتر استفاده کند؛ بنابراین افزایش برد به بیش از ۲ هزار کیلومتر، در دایره ظرفیتهای فنی کشور قرار دارد.
چرا افزایش برد موشکی میتواند معادلات بازدارندگی را تغییر دهد؟
افزایش برد موشکی میتواند عمق بازدارندگی را افزایش داده، محدودیتهای جغرافیایی را برای نیروهای مسلح کاهش دهد، هزینه تصمیم به جنگ را برای دشمن بالا ببرد و قدرت چانهزنی راهبردی کشور را تقویت کند. با گسترش دامنه تهدیدات و احتمال درگیری با بازیگران فرامنطقهای، ابزارهای بازدارندگی نیز باید متناسب با شرایط جدید ارزیابی شوند.
تجربه جنگ؛ ضرورت بازنگری در دکترین دفاعی
تحولات نظامی سال ۱۴۰۴ و تجربه رویاروییها، ضرورت بازنگری در دکترین دفاعی را آشکار کرد. خبرگزاری تسنیم نیز در گزارش ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ با تأکید بر تغییر شرایط امنیتی، لزوم بازنگری در محدوده برد موشکی را مطرح کرده بود. این تحلیلها نشاندهنده یک جریان فکری در میان کارشناسان نظامی کشور برای انطباق توان بازدارندگی با تهدیدات نوین است.
آیا ایران به موشک قارهپیما نیاز دارد؟
عبور از محدوده ۲ هزار کیلومتر به معنای ورود خودکار به حوزه موشکهای قارهپیما نیست. افزایش برد باید در چارچوب ارزیابی تهدیدات بررسی شود. جمهوری اسلامی همواره تأکید کرده که برنامه موشکیاش با هدف بازدارندگی است؛ بنابراین توسعه توان موشکی دوربردتر نه لزوماً برای رقابت، بلکه برای حفظ امنیت ملی و متناسب با شرایط میدانی انجام میشود.
جمعبندی؛ ۲ هزار کیلومتر سقف توان موشکی ایران نیست
محدوده ۲ هزار کیلومتر سقف توان علمی جمهوری اسلامی نبوده و نیست. اظهارات فرماندهان و اعلام رسمی برداشتهشدن این محدودیت در آبان ۱۴۰۵، گویای ورود برنامه موشکی به مرحلهای تازه است. هرچند باید میان توان فنی و استقرار عملیاتی تفاوت قائل شد، اما منطق دفاعی ایران نشان میدهد که در صورت اقتضای شرایط امنیتی، افزایش برد موشکی یکی از محورهای توسعه صنعت دفاعی کشور خواهد بود.
منبع: مهر
انتهای پیام/
بدون نظر! اولین نفر باشید